Гибралтардағы берберлік макакалар туристер тамағынан кейін қызыл балшық жейді

Гибралтарда Еуропаның жалғыз жабайы маймылдары, шамамен 230 бас барбар макакалары мекендейді. Туристер 4.000 фунт айыппұл салынатынына қарамастан, оларды балмұздақпен, чипсімен және нанмен тамақтандырады. Иә, Гибралтар Испания таласып жүрген Британ аумағы.

Жуырдағы зерттеу бұл рационға жауап ретінде маймылдардың жер жеу әдетін қалыптастырғанын, яғни геофагияны көрсетіп отыр. Оның үстіне белгілі бір субстратты жейді. Геофагияның тіркелген жағдайларының 83%-ы «терра росса» деп аталатын, Гибралтарға тән қызыл балшыққа тиесілі.

Қызыл балшық асқазанда зиянды қосылыстардың сіңуін азайтатын және туристік тағамдағы клетчатканың жоқтығын өтейтін тосқауыл жасайды. Макакалар емшектен шыққаннан кейін лактозаны көтермейді, сондықтан балмұздақ оларға әсіресе дәл тиеді.

Бірақ ең қызығы: геофагия жағдайларының 30%-ында бірнеше жануар бір жыныс шығар жерінен бірге жер жейді, ал барлық жағдайдың 89%-ы бақылап тұрған басқа макакалардың көзінше өтеді. Яғни бұл өзін-өзі емдеудің әлеуметтік табиғаты бар, біздің алдымызда түйсік те, кездейсоқтық та емес, жеке даралар бір-біріне бақылау мен еліктеу арқылы беретін жүре пайда болған мәдени тәжірибе тұр.

Сонымен қатар «Маймылдар апанының» жанындағы батыс баурайда тұратын бір топ қызыл балшықты емес, жол битумымен сіңген асфальттағы шұңқырлардың топырағын қалайды. Олардың геофагиясының 70%-ы дәл осы субстратқа тиесілі, қызыл балшық оларға да қолжетімді болса да. Мұны жергілікті мәдени дәстүр деп атай аламыз.

Егер ақымақ туристер болмағанда, маймылдар қолдағы материалдардан өз фармакопеясын жасамас еді, оны келесі ұрпаққа бермес еді, ал біздің приматтардың мәдениеті туралы сөйлесуге мүмкіндігіміз болмас еді