Францияда XVII Людовикті еске алу, оның құтылғаны туралы қауесет және жалған Людовиктер

Францияда монархиялық көңіл-күй бүгінгі күні де күшті, ал Людовик XVII-ге кінәсіз құрбан ретінде қарау көптеген санаға ие болған. Мәселен, Людовик XVII-ге, яғни Луи-Шарльға ескерткіш орнату керек, ол сондай-ақ барлық шәһид сәбилер мен балаларға арналуы тиіс деген негізсіз емес әңгімелер бар. Ал Тамплдан үш үй нарыда тұрған Венгриялық Әулие Елизавета шіркеуінде жыл сайын маусымда оның рухына арналған рәсім өткізіледі, сол храмда сол республиканың барлық шәһид балалары да еске алынады, олардың азабы төңкерістің қатыгездігі мен қанішерлігінің мәңгілік көрінісі болып қала бермек. Баланы жай ғана ессіз зұлым етікші Симонның күзетінде зындан ішінде ұстап, оны күндіз-түні қорлағаны ғана емес, сонымен қатар ол туралы және оның атынан тынбай өтірік таратылғаны сұмдық. Мысалы, бала революциялық әндерді рақаттана шырқайды деп айтатын, ал ол әндер өте қарабайыр әрі таяз болғандықтан, оларды бала тіпті түсіне де алмаған болар еді. Ал он жасар баланың мемлекеттік түрмеде зұлымдықпен қаза табуының мән-жайы неғұрлым жантүршігерлік көрінсе, оның керемет түрде құтқарылғанына сенім де соғұрлым арта түсті: шынында да, Луидің өлгені туралы хабардан кейін көп ұзамай оны бәрібір құтқарып алды, ал (бұл да аз қасірет емес) басқа бала қайтыс болды деген хабарлар пайда болды. Патша тұтқыннан киім-кешек себетімен алып шыққан құпия сыбайластарының арқасында құтылған екен деседі. Кейінгі жылдарда бірнеше Жалған Людовиктің шығуы кездейсоқ емес: олардың әрқайсысы өз тұлғасының патшаның ұрпағымен бір екенін түрлі дәрежеде сендіре дәлелдейтін, ал кейбіреулері бұл сенімін балаларына да тапсырды, олар XX ғасырда да өздерінің патша тұқымынан екенін қорғай түсті. Жас тұтқын аман қалды ма, жоқ па, балаға мұндай азап тарттырып, оны жертөлеге қамап қинау үшін революционер емес, люцифершіл болу керек.