Декабристерге арналған шаралардың мардымсыз афишасының ішінде «Сібір кеніштерінің тереңінде» көрмесі жақсы әсер қалдырды
Декабристерге арналған шаралардың мардымсыз афишасының ішінде In artibus қорындағы «Сібір кеніштерінің тереңінде. Декабристер. 200 жылдық тарих» көрмесі жақсы әсер қалдырды.
Экспозицияда алты мемлекеттік жинақтан әкелінген жәдігерлер қойылған, негізінен бұл декабристер мен олардың жақындарының портреттері, жазалы жерлердің пейзаждары мен эскиздері салынған акварельдер, бәрін жер аударылғандардың өздері және олардың ортасы салған. Туындылардың көпшілігі бір көрмеде алғаш рет кездесіп тұр, шынын айтқанда, көп жылдан бері алғаш рет қор сақтауынан шығып отыр, сондықтан көрме мұның бәрін көруге болатын бірегей мүмкіндік ретінде шынымен назар аударуға тұрарлық. Келесі мерейтой қашан болар екен!
Экспозицияның негізін үш жинақ құрайды: Николай Бестужев салған портреттер галереясы, декабрист Петр Борисовтың натуралистік суреттері және Чита, Петровск зауыты мен басқа да қоныстардың өмірі, тұрмысы мен құрылысы туралы әртүрлі суретшілердің графикасы, оған Сібір туралы кәсіби суретшілердің тақырыптық жұмыстары қосылған.
Әдетте декабристер туралы баяндау ең танымал, белгілі тұлғалардың төңірегіне шоғырланып, қозғалыстың қалған жүз шақты белсенді қатысушысын екінші дәрежелі, аз талқыланатын кейіпкерлерге айналдырады. Бұл жолы кураторлар жетпістен астам декабристі және олардың отбасыларын таныстырып, олардың жазалы және жер аударылған өмірінің егжей-тегжейіне көз жүгіртуге шақырады.
Көрме Зильберштейннің әйгілі жинағымен ашылады: бұл Николай Александрович Бестужевтің жүз жылға жуық жоғалып кеткен акварельдер жинағы. Оның еңбекқорлығы мен таланты арқасында біз кейде Көтеріліс пен каторга жолдастарының жалғыз сақталған бейнелеріне қарыздармыз: ол жер аударылған жылдары кездескен әрбір адамды салған. Бестужевтің көптеген портреттері бірнеше данада бар, оларды жақындарына жіберіп отырған, аты беймәлім қалған суретшілер қайта көшірген. Декабристердің әйелдері портреттерінің топтамасын да дәл Бестужев жасаған, ал олар өз кезегінде оған бояу мен қағаз табуға көмектескен. Зильберштейн бұл суреттер жиынтығын 1944 жылы тауып, оларды тарихи сенсацияға айналдырды.
Ең үлкені емес залдардың бірі декабрист, натуралист және табиғаттанушы Петр Иванович Борисовтың суреттеріне бөлінген. Құмарлана шұғылданған орнитолог әрі энтомолог ретінде ол Сібірдің жабайы табиғаты мен биологиялық түрлеріне көптеген сипаттама жасап, құстарды, өсімдіктер мен жәндіктерді жоғары кәсіби деңгейде салған, бұл іргелі еңбектің, яғни Забайкальенің табиғаты туралы толық атластың және жәндіктер классификациясының негізіне айналды.
Декабристердің, олардың әйелдері мен балаларының жүздерін көру үлкен әсер қалдырады, каторга жағдайында ғылыми жетістіктерге жетуге болатынын білу де солай, ал олардың түрмедегі және қоныстағы өмірі шынында қалай өткенін көзбен көру мүмкіндігін бағалаудың өзі қиын. Көрменің үшінші бөлімі дәл осы туралы. Декабристер қандай үйлер салды, жергілікті халықпен қалай араласты, тұрғын үйлері мен шаруашылықтарын қалай абаттандырды, камералары қандай болды. Сөзбен ғана емес, нағыз суреттермен, айтқандай, куәгерлердің көзімен көрінген көрініс.
