Биеннальдан алынып тасталған қазақстандық суретші жобасының тарихы оны Берлинде тұратын жапондық заманауи суретші Чихару Сиотаның жұмыстарын плагиаттады деген айыптауларға байланысты жаңа мәнге ие болып отыр, ал Сиота мұндай инсталляцияларды 1994 жылдан б
Демек, қазақстандық шенеуніктер қуғын-сүргін туралы пікірге цензура жасамаған болуы мүмкін, керісінше, плагиатты көрсетті деген айыптан сақтанып қалуға тырысқан болар. Расмилер де дәл осыны айтады: суретшіге өзге біреудің идеясын орынсыз пайдаланғанын меңзеп, эстетиканы түгелдей көшіріп алуға, көрнекі жаңалықтың жоқтығына, жұмыстың барлық негізгі элементтерінің толық сәйкес келуіне байланысты бірдеңе істеуді өтінген көрінеді. Оның үстіне Қазақстан сталиндік қуғын-сүргінді жоққа шығармайды, елде Саяси қуғын-сүргін құрбандарын еске алу күні бар, бұл тақырыппен айналысатын адамдардың қудаланғаны да байқалмаған.
Әрине, мұнда қызыл жіптерді инсталляцияларда қолдану жапондық суретшінің ерекше құқығы да, жаңалығы да емес деп қарсы дау айтуға болады, оның үстіне ол кеңестік қуғын-сүргін тақырыбына ешқашан бармаған сияқты, көрнекі логикасы да басқаша болса керек. Бірақ қаншалықты ұқсас болып шықты, солай емес пе?
