Ақ теңіз бен Онега көлінің петроглифтері ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра тізіміне енгізілді
РҒА Археология институты Карелия петроглифтерінің ЮНЕСКО тізіміне енгізілуі туралы:.
Ресейдің жартастағы өнер ескерткіштері алғаш рет ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра объектілері тізіміне енді: 2020 және 2021 жылдары ұсынылған объектілер онлайн режимінде қаралған Дүниежүзілік мұра комитетінің кеңейтілген 44-сессиясы барысында Ақ теңіз бен Онега көлі петроглифтерін тізімге енгізу туралы шешім қабылданды.
«Бұл Еуропадағы осындай ескерткіштердің ең ірілерінің бірі, онда Фенноскандиядағы неолит мәдениетін құжаттайтын петроглифтер бар. Сериялық объект бір-бірінен 300 км қашықтықта орналасқан екі құрамдас бөліктегі 33 ескерткішті қамтиды: Пудож ауданындағы Онега көлінде петроглифтері бар 22 объект, онда жалпы саны 1200-ден астам сурет бейнеленген, және Беломор ауданындағы Ақ теңіз жағасындағы 11 объектідегі 3411 сурет. Онега көліндегі жартас суреттері негізінен құстарды, жануарларды, жарты адам, жарты жануар бейнелерін, сондай-ақ айды және күнді бейнелеуі мүмкін геометриялық фигураларды көрсетеді. Ақ теңіз петроглифтері негізінен аңшылық пен теңізде жүзу көріністерін, соған сәйкес жабдықтарды, сондай-ақ жануарлар мен адамдардың іздерін бейнелейтін суреттерден тұрады. Олар елеулі көркемдік сапаны көрсетеді және тас дәуіріндегі шығармашылықтың айғағы болып табылады. Петроглифтер қоныстарды және жерлеу орындарын қоса алғанда, түрлі жерлермен байланысты», – делінген ЮНЕСКО сайтындағы хабарламада.
Беломор петроглифтерін 1926 жылы ленинградтық этнограф-студент А.М. Линевский тапты. Олардың саны 3000-нан асады. Шамамен 2000 суретті қамтитын ең ірі ескерткіштер кешені – Залавруга (Ескі және Жаңа). Сондай-ақ аралдарда бірнеше ондықтан бірнеше жүзге дейінгі түрлі санды суреттері бар жекелеген ескерткіштер тіркелген: Бесовы Следки, Ерпин Пудас, Золотец және т.б. Беломор петроглифтерінің негізгі тақырыбы – адам және оның сан алуан қызметі: көп фигуралы сюжетті композицияларда теңізде аң аулау, аңды қар үстінде қуу көріністері, тұяқтылардың (негізінен бұғылар мен бұлан-маралдардың) көптеген суреттері, қайықтар бейнеленген. Петроглифтердің басым бөлігі неолит – энеолит дәуіріне жатқызылады.
1848 жылы геолог К.И. Гревингк ашқан Онега петроглифтері – Солтүстік Еуропадағы петроглифтер шоғырланған ең ірі аймақтардың бірі. Онега көлінің шығыс жағалауында, жағалау бойымен 21 км ұзындықтағы учаскеде 1300-ден астам суретті қамтитын шамамен 20 шоғыр тіркелген. Суреттердің жартысынан астамы – су құстары, бұлан, бұғы, аю, қасқыр, құндыз, кәмшат, итбалық, балық, жылан бейнелері де бар, адам тәрізді фигуралар да кездеседі. Онега петроглифтерінің тағы бір кең тараған мотиві – ғалымдар ай және күн рәміздері деп түсіндіретін дискілер, шеңберлер мен орақ тәрізді бейнелер. Онега петроглифтері шамамен б.з.д. 3-мыңжылдық – 2-мыңжылдықтың 1-жартысына жатқызылады; ең көне суреттер үшін б.з.д. 4-мыңжылдық та жоққа шығарылмайды. Онега петроглифтері бар тас тақталардың үзінділері Мемлекеттік Эрмитажда және Петрозаводскідегі Карелия мемлекеттік өлкетану мұражайында қойылған.
Карелия петроглифтері – РҒА Археология институтының Палеоөнер орталығы қызметкерлерінің мұқият зерттеу нысаны. Беломор және Онега петроглифтерін зерттеудің қорытындыларының бірі – Орталықтың «Солтүстік Еуразия петроглифтері» сайтындағы «Ресейдің Еуропалық бөлігінің солтүстік-батысы» бөлімі: http://rockart-studies.ru/
Біз әріптестерімізді құттықтаймыз: Карелия Республикасының мәдени мұра объектілерін қорғау басқармасын, Лихачев атындағы Ресейлік мәдени және табиғи мұра ғылыми-зерттеу институтын және Карелия ғылыми орталығын, олардың күш-жігерінің арқасында Карелия петроглифтері енді ЮНЕСКО-ның қорғауында.
Карелия петроглифтерін «Ғасырлар мен кеңістіктер арқылы: Ресейдің жартастағы өнері» көрмесінің виртуалды экскурсиясынан тамашалауға болады: https://www.mospano.ru/museums/2019/rio1d/
