— Мен данышпанның бейнесін жасап жатырмын! — Басты нәрсе, оған қол қоюды ұмытпау, әйтпесе бәрі мұны сенің өзің деп ойлайды
Роден Гюгоның бюстін оның позасыз мүсіндеді. Өйткені белгілі болғандай, Гюго балшықта да тыныш отыра алмайтын, бірден Францияның символына айнала қоятын.
1883 жылы Огюст Роден Виктор Гюгоның бюстіне тапсырыс алады. Ол кезде Гюго әлі тірі, 83 жастағы, өз елінің ең ұлы әдебиетшісі еді.
Гюгоның басқа мүсіндік портреттеріндегідей жай ғана портреттік ұқсастыққа жету Роденнің рухына жат болар еді: ол аңызға айналған автордың сыртқы келбетін емес, оның ішкі қуатын, ойының дауылын, данышпандығының құпиясы мен ұғынылмас тереңдігін көрсеткісі келді.
Мүсін үстінде жұмыс істеген кезде Роден табиғаттан жұмыс істемек болып, Гюгоның Парижде, авеню д’Эйлодағы үйіне бірнеше рет барды, бірақ Гюго позада отырғысы келмей, былай деді:
Мен позада отырмаймын, мен өмір сүремін. Қалай шамаңыз келсе, солай бақылаңыз.
Роден бақылады. Ол Гюгомен серуенде, үйде, оқып-жазып отырғанда, түскі асқа отырғанда, достарымен кездескенде бірге болды. Гюго, әрине, өзінің тереңдігін жеткізу қаншалықты қиын екенін елестете де алмады. Дегенмен оның өзі де бір романға әрең сыятын. Портрет жасауды мақсат етпеген Роден Гюго рухының таңбасын қалыптады. Осы тәжірибе туралы ол былай деп жазды:
Гюгоның жүзінде дауыл, данышпандық, титан бар: бұл адам емес, тұтас дәуір.
Роден данышпанның тәнін емес, оның көлеңкесін мүсіндеуге тырысқанын атап айтты.
Нәтижесінде бірнеше бюст пен рельеф, көптеген нобай, этюд, саз бен гипстен жасалған модельдер жасалды. Бірақ Роденде жиі болатындай, көпшіліктің пікірі екіге жарылды: біреулер таңдана қарады, біреулер жұмысты дөрекі әрі бұралқы деп тапты.
Гюгоның өзі тамсанды:
Сіз менің қалай ойлайтынымды көрсеттіңіз. Бұл сирек кездесетін дарын.
