Мәскеуде 1930-жылдардан бастап көрнекті кеңестік суретшілер тығыз тұрып, еңбек еткен шағын шағынаудан болғанын білмеппін
Мәскеуде 1930-жылдардан бастап көрнекті кеңестік суретшілер тығыз тұрып, еңбек еткен шағын шағынаудан болғанын білмеппін. Игорь Грабарь, Борис Иогансон, Гелий Коржев, Владимир Татлин, Александр Тышлер, Семен Чуйков деген бұл алыптардың есімдерін бәрі біледі, бірақ осы адамдардың бәрі көрші кіреберістерде тұрып, жұмыс істегенін, достасып, шай ішіп, бала өсіргенін (олардың көбі кейін суретші болды) елестетсек, өнер тарихының жалықтыратын беттері күлкілі көріністер мен тұрмыстық эскиздерге айналып, жанданып шыға келеді.
Оның үстіне кішкентай «суретшілер» балабақшаға да осында, өз қалашығының ішінде, бүгінше айтқанда, тұрғын үй кешенінің жоғарғы қабатына барған. Бес жасар Коля Терещенко Лёва Табенкинмен бірге балабақшаға биік үшінші, сталиндік қабатқа кішкентай балалық қадамдармен көтерілетін еді. Екеуі де әкелерінің ізімен жүріп, біршама танымал суретшілер болады. Содан шамамен алпыс жыл өткенде, Масловка суретшілерінің болашақ мұражайына осы балабақшаны көруге мұражайды құруды бастаған коллекционер Василий Дёминмен бірге келгенде, Терещенко осы шексіз баспалдақпен көтерілгенін еске алады.
Дёмин Масловкада 15 жылдан астам уақыт тұрады. Осы уақытта ол мұрағаттар мен Масловка суретшілерінің үлкен коллекциясын жинап, аудан туралы өте қызықты альбом шығарды. Мұражайдың тұжырымдамасы мынада: жергілікті тұрғындар, суретшілердің мұрагерлері пәтерлерінің қазыналарын ашып, көпшілікке сирек көрсетілетін, отбасылық шеберханалардың түкпірінде жасырын жатқан дүниелерді көрмелерге беруі керек.
Жоғарғы Масловкадағы суретшілер қалашығы 1929 жылдан 1957 жылға дейін арнайы жоба бойынша салынған бірнеше үйден тұратын сәулет кешені, кеңестік суретшілер мен мүсіншілерге арналған коммуна іспетті. Бастамашылар Павел Радимов, Федор Антонов, Борис Иогансон, Евгений Кацман және Виктор Перельман болды. Кешенді «Межрабпомфильм» киофирмасының өртенген павильондарының орнына салды. Көп ұзамай Мәскеулік Монмартр деп аталған суретшілер үйлерінде табиғи жарығы мол кең шеберханалар да, жайлы пәтерлер де қарастырылған. Соғысқа байланысты жоба түгелдей іске асырылмады, бірақ салынғанының өзі Мәскеудің солтүстігіндегі көркемдік өмірдің нағыз аралына айналды.
Енді бұл жер естеліктерде, хаттарда, мақалаларда және картиналарда ғана емес, мұражайда да мәңгі қалады. «Масловка. Суретшілер қалашығы» ғылыми-мұражай орталығы бүгін ресми түрде ашылды. Мен онда алдын ала болып қайттым және жинақтың әсеріне қатты бөлендім, оның үзінділері ғана болса да, мұражайдың ғылыми жетекшісі қызметін атқаратын куратор Кирилл Светляков құрастырған «(Көрінбейтін) қала М.» атты алғашқы көрмеде көрсетілген. Кейбір экспонаттар мені соншалық шабыттандырды, ертеңіне-ақ Масловкадағы мұражайдың бірнеше залында сондай әдемі көрсетілген Фрих-Харның жұмысын сатып алдым.
Өте жағымды, жылы шырайлы мұражай, тыныш шедеврлердің тамаша таңдауы мен кеңестік классиктердің аз танымал жұмыстарын қамтыған. Жаңа өнерге, КСРО-дағы суретшілер өміріне және XX ғасырдың қызыл живопись пен мүсін шеберлерінің тағдырына қызығатын барлық адамға міндетті түрде баруға тұрарлық орын деп белгілеймін
