Көгершінхана-саяжай немесе жай ғана Донской монастырінің артындағы саяжай: ескі Мәскеудің ерекше әрі жұмбақ ғимараттарының бірі
Көгершінхана-саяжай немесе жай ғана Донской монастырінің артындағы саяжай ескі Мәскеудің ерекше әрі жұмбақ ғимараттарының бірі болып табылады. Ол туралы көп нәрсе белгілі, бірақ көп нәрсе ойдан да шығарылған, мұндайда жиі болатындай, қалалық экскурсия жетекшілері мен тарихи сенсацияны сүйетін әуесқойлар тарапынан. Мысалы, осындай қате аңызға айналдырудың салдарынан саяжайды граф Орловқа телиді, ал ғимарат 1780 жылы Казаковтың жобасы бойынша салынған деп жазады. Бірақ өтінемін, есіңізде болсын: Донской ауданындағы көгершінхана-саяжайды, ажиотаж мақсатында жиі жасалатындай, Орлов саяжайы деп атауға бізде бірде-бір негіз жоқ.
Қазір бұл ғимаратта мейрамхана орналасқан, ол өзінің баспа материалдарына граф Орловтың есімі мен 1780 жылды жазып, кеңістіктің тарихына жалған мәліметтерді тікелей енгізіп отыр. Қызығы, тарихи жалғандыққа википедия да қосыла әндетеді: онда да құрылыс жылы ретінде 1780 жыл мен Матвей Казаковтың есімі көрсетілген.
Тіпті Москомнаследие тізілімінде де саяжай қате, ойдан шығарылған атаумен тұр.
Бұл саяжайды Орловтың есімімен байланыстыратын бірде-бір шынайы куәлік жоқ. Бірақ адамдар ертегіні жақсы көреді, білесіз бе, тұтас аудандарды тұтқынға түскен немістер салған деген әңгімелер сияқты.
Ғимараттың маңында мұнда ұя салған масондар мен олардың құпия жиналыстарына баратын жерасты жолдары туралы аңыздар жасалады. Мәскеудің бұл ауданында масон ұйымдары туралы ресми мәлімет мүлде жоқ, ал жерасты жолдарына келсек, олардың екеуі шынымен де 1990-жылдары қалпына келтіру жұмыстары кезінде табылған, бірақ олардың мақсаты толық анық емес: бұл мұнда орналасқан фабрикалардың бірінің техникалық имараты да, Мәскеу өзеніне апаратын жүзеге аспаған канал жобасына байланысты гидротехникалық сипаттағы туннельдер де, су құбыры-кәріз құрылысы да болуы мүмкін, сол сияқты жасырын өткел де бола алады. Бірақ бір нәрсені сеніммен айтуға болады: егер мұнда құпия бір нәрсе болса, ол ескі діндегілердің (старообрядцы) жиындары мен ескі діндегілердің мінәжатханасы еді, бұл құжатпен расталған және XIX ғасырдың соңында иеліктің иесі болған екі ескі діндегілер әулетімен дәлелденеді.
Донской монастырі мен Нескучный бағынан қашық емес бұл ғимарат туралы тағы не белгілі? Алғашқы бейнесі 1832 жылға жатады, бұл «Донской монастырінің артындағы саяжай» деп аталған жоспар мен қасбеттің сызбасы. Онда ешқандай Орловтардың аты-жөні мүлде аталмайды. Түпнұсқа үй тұрған жер телімін XVIII ғасырдың соңынан бастап көпестер Милютиндер отбасы, кейін Стрекаловтар, князь Аладьин, Соколовтар, Медынцевтер, Симонов, көпестер Мельниковтер мен көпестер Михайловтар иеленді. Орлов деген тегі бұл жерге көрші иелік арқылы келіп қосылған: ол Калуга жолындағы Орлов тоғайы, штабс-ротмистр Константин Орловтың меншігіндегі тасталған телімде өсіп шыққан, ол аттас графтардың туысы емес. Ал граф Орлов Нескучное иелігіне ие болған, саяжай оның аумағына жатпайды, жай ғана жақын жерде орналасқан. Қазір «Гагаринский» сауда орталығы, Ленин даңғылы мен Үшінші көлік сақинасы өтетін аймақ бірнеше саяжайдың түйіскен жерінде болды: Иван Бекетовтың саяжайы, көпес Петр Бекетовтың саяжайы, Соловов саяжайы және Симонов саяжайы, міне, осы жазбада сөз болып отырғаны дәл осы соңғысы.
Егер әдемі, ерекше ғимаратқа біреудің есімін қосқыңыз келсе, ол Милютиннің есімі болуы мүмкін, оның тұсында саяжай жерінде шамамен 1805 жылға дейін кірпіш зауыты жұмыс істеді, немесе, мысалы, Стрекаловтар не Аладьиндер-Черкасскийлер, олардың біреуінің тұсында, көрінеді, бізді қызықтырып отырған «көгершінханасы» бар павильон салынған болар.
