Хэйли Рабенхолд «The Five» кітабында Джек Потрошитель құрбандарының тарихын қайта қарайды

Британ тарихшысы Хэйли Рабенхолд Джек Потрошительдің қылмыстарының анатомиясы туралы «The Five: The Untold Lives of the Women Killed by Jack the Ripper» кітабын шығарды. Бұл еңбек криминалистика тұрғысынан ғана емес, қылмысты қабылдау табиғатын, тергеу органдарының қоғамдық пікір мен стереотиптерге қарай оқиғалар желісін құрастыруын зерттеген антропологиялық зерттеу ретінде де қызықты.

Кітап Потрошительдің бес құрбанының тарихы төңірегінде құрылған: олар 1888 жылғы қыркүйекте өлтірілген Энни Элиза Чэпмен, Мэри Энн «Полли» Николс, Элизабет Страйд және Кэтрин «Кейт» Эддоу. Әдетте бұл әйелдерді «канондық бестік» деп атайды, яғни сериялық өлтірушінің басқа да құрбандары болған, бірақ олардың есімдері мен өлім мән-жайлары тергеуге беймәлім қалған, ал Джекпен байланысы дәлелденбеген деген мағынада.

Рабенхолд өлтірілген әйелдер туралы бәріне белгілі болып көрінетін өмірбаяндық мәліметтерге назар аударады: олар 40 жастағы тұрмыссыз ханымдар еді, ажырасуды, отбасылық зорлық-зомбылықты, жоқшылықты, қорлайтын жұмысты және маскүнемдікті бастан кешкен. Үшеуі баспанасыз қалып, тіпті түнейтін үйдің ақысын да төлей алмаған.

Бесеуін де тергеу жезөкшелер деп сипаттап, Джекті олардың клиенті деп есептеді. Автор неге деген сұрақ қояды. Ол кездегі тұрмыстық логика жауап береді: егер ол жезөкше болмаса, жұмысшы табынан шыққан жалғызбасты әйелге түнде көшеде жалғыз не керек? Дегенмен бестіктің екеуі шынымен секс-индустриядағы жұмысқа араласқан. Сонымен бірге істің бірде-бір материалы Потрошительдің құрбандарымен жыныстық байланыста болу мүмкіндігін көрсетпейді. Яғни оның оларды жыныстық негізде өлтіргені, олармен қатынаста болғаны немесе оларды зорлағаны мүлде дәлелденбеген.

Осы дәстүрден тыс зерттеудің авторының назарын не аударды? Оның пікірінше, барлық әйелдерді бір нәрсе біріктіреді: олардың бәрі жатқан қалпында өлтірілген. Қылмыс болған жерлер мен денелердің сипаттамасына сүйене отырып, Хэйли Рабенхолд Джек Потрошитель ұйықтап жатқан әйелдерді өлтірген деген тұжырымға келеді: күрес, қарсылық белгілері табылмаған, өлтіру кезінде ешкім айқай мен шу естімеген.

Қызықты бақылау: төрт құрбан баспанасыздар әдетте ұйықтайтын жерлерден табылған, ал Энни Чэпмен өлтірілген жерде келесі күні-ақ бір баспанасыз адам түнеген. Иә, төртеуі шектен тыс жоқшылықтан көшеде қалған, олар ең алдымен ұйықтап жатқандықтан дәрменсіз болған, бәлкім, олар өлтірушімен ешқашан кездеспеген және онымен таныс болмаған, ол оларды ашық аспан астында, Лондонның дәл сол бір ауданында жалғыз жатқандықтан тапқан.

Рабенхолд Потрошительдің кісі өлтірулерінің психологиясы туралы жазған әріптесі Ребекка Фростың пікірін қайталайды: әйелдердің жезөкше болғаны туралы болжам қоғамдық пікірмен және көбіне қоғамның сұранысымен белгіленген. Олар секс-қызметкер болды ма, жоқ па, бұл кісі өлтірулердің қасіретін өзгертпейді, бірақ қоғамға олардың жезөкше болғанын ойлау жағымдырақ еді, ал мұндай әйелдер туралы стереотиптік түсініктер қылмыс табиғатын қабылдауды жеңілдетті.

Оның үстіне осы резонансты кісі өлтірулер кезінде газеттерге хаттар келіп жатты: егер ол жай ғана біздің көшелерімізді тазартып жатса, біз неге бұл өлтірушіні айыптауымыз немесе оны тоқтатуға тырысуымыз керек?

Кітаптың ащы қорытындысы: құрбандар тарихын ойдан толықтыру қылмысқа деген көзқарасты түгелдей өзгертіп, өлтірілгендердің шетқақпай болуына ғана ықпал етті, ал бұл әйелдердің өмірбаянының егжей-тегжейлері Джек Потрошитель бейнесінің мифологиясын құру үшін пайдаланылды: ол айлакер, тіпті қу (демек ақылды және бәлкім тіпті қызықты) қылмыскер болып, қорқынышты қылмыстарды ешқандай ниетсіз, не істеп жатқанын білмей жасамай, күрделі схемаларға жүгінген сияқты көрсетілді.