Кристиан Диор отбасының бизнесі таңғажайып болды, оны Франция экономикасының тарихы туралы еңбектерде үлкен құрметпен жазады

Сапалы тыңайтқыштар өндірісі XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы ауыл шаруашылығының қарқынды өрлеуіне елеулі қолдау көрсетті. Дәл осы кезде өсімдік шаруашылығы мен мал шаруашылығы түбегейлі өзгерді.

Франция ауыл шаруашылығының шарықтау шегі ретінде 185+ жылдан 1880 жылға дейінгі кезең саналады: бұл уақытта қалалар мен өнеркәсіп өсті, азық-түлікке жатпайтын өндіріс пен ауыл шаруашылығы өнімдерінің бағасы көтерілді. 1880 жылдан 1914 жылға дейінгі кезең ел үшін қатаң сынақ болды: нарық американдық және аргентиналық өндірушілердің қатты бәсекесіне душар болды. Дәл осы тұста синтетикалық тыңайтқыштарды кеңінен қолдану туралы шешім пайда болды, ал бұл химия өнеркәсібінің өсуін талап етпек еді.

1840-жылдары Франция тыңайтқыштарды негізінен Англиядан алды, олар Чили мен Перудан жеткізілетін табиғи фосфаттар, яғни құс саңғырығының ыдырау өнімдері болатын. Осы жылдары саудагер Жан-Луи Диор (Кристианның арғы атасы) Сент-Илер-дю-Аркуэ жерінде тыңайтқыштармен жұмыс істей бастайды. Біраз уақыттан кейін ол мұндай тыңайтқыштарды Францияда да жасауға болатынын түсініп, оларды өзінің туған жері Савиньи-ле-Вьёде өндіруге бел буады. Ол Гранвилль қаласында нәжісті жинай бастайды, өңдеу мен ашытудан кейін ол тыңайтқышқа айналады. Бұл кәсіп қос пайда әкеледі: өнімді сатудан және санитарлық міндетті атқарудан.

XIX ғасырда қалалардағы санитарлық жұмыстардың маңызын терең ұғыну пайда болады, өйткені тырысқақ сияқты аурулардың өршуі мен қала кірінің арасындағы байланыс бұрыннан анықталған. 1861 жылға қарай Диор Гранвилль мэриясымен нәжісті тасып шығаруға келісімшарт жасасты, ал кәсіпорын қала үшін тура мағынасында стратегиялық маңызға ие болды.

Отбасы көп ұзамай орасан зор капитал жинайды, өндіріс өрге басады. Шетелдік жеткізушілермен бәсеке жағдайында Диор жаңғырту туралы шешім қабылдайды: химиялық зауыт салады. Жағалау, барлық порт қалалары оның иелігіне айналады. Ол химиялық тыңайтқыштарды тұтыну аудандарының дәл орталығында жасай бастайды. Ол табиғи фосфаттарды темір колчеданын жағудың жанама өнімі ретінде алынатын күкірт қышқылымен араластырады. Құрғақ тыңайтқыш қапқа салынып, бүкіл елге сатылады. 1900 жылы олар француз нарығының 75%-ын қамтиды.

1832 жылы негізі қаланған Диордың тыңайтқыш сату және өндіру кәсіпорны Жан-Луидің ұлдарына, немерелеріне, кейін шөберелеріне көшеді. Кристианның ағалары өндірісті жаңғыртып, күкірт қышқылын, суперфосфаттар мен жуғыш заттарды шығара бастайды. Өкінішке қарай, 1929 жылдан кейін 500-ден астам жұмыс орнын қамтамасыз еткен компания едәуір қысқарады. Бірақ Әулие Марктың жуғыш заттары мен Диордың ағартқыштары 1988 жылға дейін сатыла береді. Осы уақыттан бастап тыңайтқыштарды түйіршіктелген химикаттарды да шығаратын еншілес кәсіпорын жасайды. 1996 жылға қарай қызмет өнімдерді орау және қаптаумен, негізінен ауыл шаруашылығына арналған өніммен шектеледі. 2007 жылы бұл зауыт та жабылады.

Соған қарамастан, Диорлар отбасы химиялық тыңайтқыштар саласының дамуына және, түптеп келгенде, Франция ауыл шаруашылығының дамуына үлкен үлес қосты.

Иллюстрация: Диордың тыңайтқышы алтын! Кристиан Диордың әкесіне тиесілі гүлденген химиялық тыңайтқыш өндірісінің жарнамасы. Фосфаттардың арқасында осындай көрнекті дизайнер өсіп шығады деп кім ойлаған