30 қыркүйекте «Станиславский» Электротеатрында бір жыл бұрын қайтыс болған көркемдік жетекші Борис Юхананов туған күнін атап өтеді

30 қыркүйекте «Станиславский» Электротеатрында бір жыл бұрын қайтыс болған көркемдік жетекші Борис Юхананов туған күнін атап өтеді. «Пикник. Реквием» деп аталған кештің бағдарламасында көрменің ашылуы, Қордың және «Борис Юхананов және оның МИРлары» фестивалінің таныстырылымы бар. Келесі жылы фестивальге театрдың корифейі Анатолий Васильев қатысады. Алдағы оқиғаға Борис Юхананов­тың ұстазы арнайы хатпен үн қосты:

Юхананов

Бірде бір театрда премьера өтті. Мен сол қойылымда болдым. Біздің провинциялық қаламыздағы ойлап шығарылуы жағынан оғаш, тіпті қиял-ғажайып театрлардың бірінде режиссердің жарқын, терең, философиялық жұмысы көрсетілді. Премьерадан кейінгі банкетте актерлер труппасы техникалық персоналмен бірге көп болып фойеге жиналды, үш жылға жуық созылған сапарға нүкте қою үшін. Маған сөз берді. Қандай себеппен және не мені осы қысқа сөзді, дұрысы, ақ жол тілеу сөзін айтуға мәжбүр еткенін білмеймін: не өмірімдегі жеке сәтім болды ма, не осы кештің атмосферасынан жамандықты сезіндім бе, бірақ былай дедім:

— Осы бақытты және, мүмкін, өмірлеріңіздегі жалғыз сәтті есте сақтаңыздар: сендер Шеберің әкелген көркемдік оқиғаға қатысушы болдыңдар, ұмытпаңдар, өйткені не де болуы мүмкін, ал өмір, өзі қалай болса солай, бұл сәтті таптап кетуге қауқарлы. Қазір сендер әсемдіктің бақытты жасаушыларысыңдар, ал ертең қарапайым өтіп жатқан заманның қарапайым азаматтарына айналып кетуің мүмкін, және ешқашан бұл…

Мен тағы бір ақ жол тілеген сөз айттым, жылап жіберуге дайын едім, өз еріксіз хабарымды қатты құттықтаумен бітірдім. Көп ұзамай мерекеден кеттім.

Мен жоқ нәрсенің, болмаған нәрсенің төңірегінде ертегі-аңыз құра алмаймын, мен фактілерді және өнердің өзінің фактілері немесе осы өнерді жасаушының фактілері туралы пайымдауларды қалаймын.

Борис ертегі-аңызды жақсы көретін, ол өз туындыларын орағытқан көптеген аңыздар мен қиялдардың авторы, оның сахналық шығармалар туралы монографиялары елес театры жөніндегі кітапхананың бір сөресінен артығын алады. Өзінің соңғы ұлы еңбегінде ол елес-қала жасады, оған төрт періште қоныстандырды және оларды тіршілікке үкім етіп, періштелік болмысына нүкте қойды. Періштелік материя жиырылып, өлді, ал ол өз шығармасымен бірге өлді.

Өлімнің шетіндегі Пик Ник. Реквием.

Борисқа актерлер керек емес еді, олармен не істерін білмеді, оған перформерлер керек болды, ол актерлік театрдан «шықты», баяғыда шықты, институтты бітіре салысымен шықты, шығып, рутиналық театрдың қағидаларынан бос кеңістіктегі еркін періштелік режиссураның аумағына орнықты. Сонда ол шындап орнықты. Кабинетінде сөреде ол өзінің Шебері Эфростың портретін сақтайтын, ал мен Борисқа өкпелейтінмін, бірақ оған айтпайтынмын, әрқашан менің портретім де оның қасында ілулі тұрғанын қалайтынмын. Мен оның жетекшісі болдым, түйіншегі бар тастарды лақтырдым, ол соларға басып жүрді. Ал сосын Борис көп ұзамай өзі де сиқырлы кілтпен елестер әлемдерінің порталдарын ашуды үйренді.

Борис Эфроспен ұстаз бен болашақ театр жасаушы ретінде қоштасты, ол театрда «кеңестік» лирикалық стильден ештеңе қалмаған. Оны тірі және өлі барлық тіршілік иелерінің өмірі қызықтырды, олар бір ғарышпен байланысқан, онда тірі де, өлі де жоқ, тек мәңгі бар болушылар ғана бар.

Анатолий Васильев, 12.09.2026

Борис Юханановтың қайтыс болуынан кейін режиссер Алексей Герман-кіші жастық шағында ол сұлу әйелдерді өзін алыс елдің ханзадасымын деп сендіретінін, ал әйелдердің оған сенетінін еске алды. Театр сыншысы Марина Давыдова Юхананов­тың өз жұмысын түсіндірген сөйлемін келтірген еді: «Спектакль жүріп жатыр, ал пьеса әлі жазылған жоқ». Бұл әдісті ол жаңапроцессуалдық өнер деп атады және оның астарында спектакль аяқталған бұйым болмайтын, оны жасаушылармен және көрушілермен бірге өзгеруін тоқтатпайтын театрды түсінді.

Еске алу кеші кешкі сағат 7-де Борис Юханановтың соңғы спектаклі «Пик Ник немесе Кәрі қарғаның ертегілері» қысқа нұсқасының көрсетілімімен аяқталады. Толығырақ «Станиславский» Электротеатрының сайтында.

Авторы белгісіз фотосурет және Олимпия Орлованың «Пик Ник немесе Кәрі қарғаның ертегілері» спектаклінен алынған фотосуреті пайдаланылды.