Сіз Хмелита туралы жазғанымды және оны қайта жаңғыртқан сәулетші Виктор Кулаковты білетінімді ұмытпаған шығарсыздар
Сіз Хмелита туралы жазғанымды және оны қайта жаңғыртқан сәулетші Виктор Кулаковты білетінімді ұмытпаған шығарсыздар. Грибоедов мұражайын құрушының қазасынан бері көп уақыт өтпей жатып-ақ, Мәдениет министрлігі мұражайдың тағдырын өз ыңғайына қарай шешпекші болды: оны Смоленск федералдық мұражай-қорығына қосу, яғни іс жүзінде дербес мәдени институт ретінде жойып жіберу.
Әдеттегідей, бұл идея ізгі ниет ретінде ұсынылып отыр: Хмелита мен Катынь және Смоленск қамал қабырғасын бір мұражай кешеніне біріктіру. Мұражай қауымдастығы, жұмсартып айтқанда, есеңгіреп қалды, Ресей мұражайлары одағы бұл тұжырымдаманы кім әзірлегенінен бейхабар, оның мүшелерінің ешқайсысы қатысуға да, талқылауға да шақырылмады.
Грибоедов мұражайының жанашыры ретінде менің сұрағым: Смоленскіден 220 км жерде орналасқан, өзінің 15 федералдық маңызы бар ескерткіші мен 3 филиалы бар Хмелитаны бұл оқиғаға не үшін тартады? Оның үстіне, Катынь бұрыннан Мемлекеттік саяси тарих мұражайының филиалы. Бұл объектілерді осындай бірлестікке қосу деген ой біршама күлкілі естіледі, әсіресе тұжырымдама авторы Кодин Смоленск үшін қамал қабырғасы «бірінші нөмірлі бренд» екенін өзі айтып отырғанда.
Қай мұражай екінші және үшінші рөлде болғысы келеді? Қабырға шынында да үлкен назарды қажет етеді және қаланы ресейлік мемлекеттіліктің ең көне орталықтарының бірі ретінде көрсете алады.
БІРАҚ! Смоленск қабырғасын қалпына келтіру мен қосымша жобалаудың бір ғана жоспарына қарайтын болсақ, бұл орасан зор құжат, онда сипатталған жұмыстар алда көп жылдарға есептелген: іргетастарды нығайту мен гидрооқшаулаудан бастап, қабырғаларды жөндеуге, тістерін қалпына келтіруге, мұнаралардың шатырларын ауыстыруға дейін, жалпы, барлық жұмысты санап шығу мүмкін емес, қысқасы, бұл ғарыштық қаржыландыруды да, барлық бөлшектерге толық әкімшілік көңіл бөлуді де әрине болжайтын көлем, ал ол өзіндік тақырыбы, басқару және жұмыс істеу ерекшеліктері бар, жұмыс істеп тұрған ірі мұражайлармен тең құқылы әрі саралана отырып қатар өмір сүруге мүлде сыймайтыны анық.
Шоқ-шоқ болып жатқан осындай әртүрлі тақырыптарды, яғни Грибоедовтың өмірін, Катыньды және XVI ғасырдың бекініс құрылысын, бір құрылымға байлап тастау әрекетінің өзі бөлек таңғалдырады. Неге Смоленск қабырғасын, мысалы, тура Смоленскінің іргесінде орналасқан және тақырыбы жағынан үндес «Гнездово» тарихи-археологиялық және табиғи мұражай-қорығымен біріктірмеске?
Идея авторларына Хмелита мен Катыньмен бірігу не үшін керек болуы мүмкін? Өте қарапайым: іске асыру горизонттары белгісіз, біршама авантюралық өз бастамасына Федералдық мұражай мәртебесін алу үшін. Еске салайын, Хмелита Смоленск облысындағы Федералдық деңгейі бар жалғыз мұражай. Біріктіру жөніндегі осы белсенділіктің бәріне Әскери-тарихи қоғам жетекшілік етеді, оның қандай мақсатпен және қандай тәртіппен әрекет ететіні, жалпы алғанда, түсінікті.
Іс жүзінде мынадай жағдай болып жатыр: бір адамның жанқиярлығы мен өмірлік еңбегімен құрылған және өлкенің інжу-маржанына айналған мұражай өзін құрушы және қорғаушы қайтыс болғаннан кейін түрлі мүдделілер үшін қызықты тамаққа айналды, міне, Хмелитамен қосылу есебінен мәртебе алғысы келетіндер, оның деңгейін, ал ол, сеніңіздер, әдеттегі облыстық деңгейден әлдеқайда жоғары, өз бастамасының маңызын арттыру үшін пайдаланғысы келетіндер пайда болды. Себебі жаңа Федералдық мұражайлар құруға салынған мораторий екені түсінікті, оны әрине алып тастау керек. Ал процесс біріктірілетін мұражайлардың тақырыптары мүлде әртүрлі болғанына қарамастан іске қосылуда: қайда жайқалған мүлік өмірі, әдеби экспозиция, ақыр соңында Грибоедовтың есімі, қайда саяси тарих (Катынь сияқты), ал Смоленск қамал қабырғасы тіпті қайда!
