Ватикан дамушы елдердің сыртқы қарыз дағдарысы туралы «Мерейтойлық баяндаманы» мақұлдады

Ватикан тағы бір әсері шамалы құжат шығарды, дәлірек айтқанда, дамушы елдердегі сыртқы қарыз дағдарысын шешуге бағытталған халықаралық баяндаманы мақұлдады. «Юбилейлік баяндама» деп аталатын құжатты 2025 жылғы 20 маусымда Папалық қоғамдық ғылымдар академиясы ұсынды. Авторлардың қатарында Нобель сыйлығының лауреаты Джозеф Стиглиц пен Аргентинаның бұрынғы қаржы министрі Мартин Гусман бар.

Баяндама авторлары қарыз жүктемесі дамушы елдердің дамуына кедергі келтіреді деп есептейді: 50-ден астам ел бюджетінің 10 %-дан астамын қарызға қызмет көрсетуге жұмсайды, ал кейбір жағдайларда пайыздық шығыстар денсаулық сақтау шығындарынан асып түседі. Авторлар қазіргі жүйеге шұғыл реформалар қажет деп санайды.

Ұсыныстар арасында: мемлекеттерге арналған банкроттықтың халықаралық тетігін құру, дағдарыс кезеңдерінде төлемдерді уақытша тоқтата тұру, жеке кредиторларды мемлекеттік қаражат есебінен қолдауға тыйым салу, сондай-ақ қарыздарды әділ жағдайда сатып алуға арналған қор құру бар.

Баяндама қарызды кешіру тәсіліне көзқарасты өзгертуге шақырады: оны мейірім көрсету актісі ретінде емес, әділеттілік пен тұрақты дамудың құралы ретінде қарастыру керек.

Шын мәнінде, бұл Дүниежүзілік банктің бұрынғы бас экономисі Джозеф Стиглицтің саясатының кезекті айналымы, ол Халықаралық валюта қорының дамушы елдерге қатысты әрекеттерін қатаң сынайтын ұстанымда. Құжаттың тағы бір аталған авторы Мартин Гусман оның шәкірті әрі ізбасары. Екеуі де кейнсиандар. Екеуі де бюджеттік үнемдеуге қарсы, екеуі де шығыстарды қысқартуды сынайды және қарыздарды қайта құрылымдау мен дағдарыстардың әлеуметтік салдарын жұмсарту идеяларын тынбай алға тартады.

Әрине, үнемдеудің не қажеті бар? Ысырапшылдықпен жұмсау, шексіз ұрлау, сосын соны кешіруін және сіздің қарыздарыңызды басқа біреудің өтеуін өтіну. Грецияға 2012 жылы ЕО бағдарламасы аясында мемлекеттік қарызының 53 %-ы кешірілді, бірақ грек экономикасын күйреу шегіне жеткізген де сол ЕО болды. Кейнсиандық көзқарас қарызды есептен шығаруды үйреншікті тәжірибе ретінде құптамайтынын, оны шұғыл шара деп қарастыратынын білеміз, бірақ әдетте бұған өндіріс пен жұмыспен қамтуды арттыратын бірқатар реформалар да қоса жүреді.

Ватиканға келсек, оның экономикалық ұстанымы кейнсиандық постулаттармен тікелей сәйкес келмейді, алайда әлеуметтік әділеттілік пен мемлекеттің рөлі жөнінде ұқсас құндылықтары бар. Ватиканның әлеуметтік доктринасы этикалық мәселелердің экономикалық шешімдерге әсер етуін болжайды, олай болса, басқа шығу жолын табуға болмас па екен?

Мысалы, Ватикан мемлекеттердің банкроттығын ұсынудың орнына осындай қыруар шығынды іске өзі қатысса, жақсы болар еді. Еске салайын, Ватикан банкінің президенті Жан-Батист де Франссу Ватикан католиктік епархиялармен бірге дүние жүзінде шамамен 1,75 трлн доллар инвестициялауға қаражаты бар екенін мәлімдеді, және бұл Ватикан иелігіндегі барлық қаражат пен активтер емес. Әлемді өзгерткің келсе, өзіңнен баста.