Келсодағы төсемдегі тақа және оның шығуының екі нұсқасы, ІІ Яков немесе Карл Эдуард Стюарт
Шотландияның Келсо қалашығында, 1460 жылы Шотландия королі Яков жарылған зеңбіректің сынығынан өлімші жараланып қаза тапқан тарихи Роксбургтың жанында, мынадай көрікті жер бар: тас төселген жолға орнатылған үлкен тақа. Яковтың аты дәл осы жерде, Роксбургқа жақындайтын тұста тақасын жоғалтқан деп есептеледі, мұны жаман ырым деп қабылдауға болатын еді, өйткені король аттарының тақасы әдетте мығым болып, оңай түсіп қалмайтын. Сол күні монарх қаза тапты.
Мен бұл туралы XIX ғасырда шыққан, ономастикалық деректерді, картографиялық сипаттамаларды, мекенжай мәліметтерін және өзге де сипаттамаларды қамтитын шотландтық Орднанс анықтамалығынан оқыдым. 1858-1860 жылдардағы Роксбурнширдің Атаулар кітабында тас төсемге орнатылған тақа туралы деректерден бөлек, Яков II қаза тапқан жерге герцог Роксбург падуб (қызыл жидекті, Рождество шоқтарына өрілетін тікенді жапырақты өсімдік) отырғызған деген хабар бар. Сол құжатта бұл әңгіменің шындық болуы мүмкін екені туралы қызық ескертпе де бар.
Ал қазіргі дереккөздерде бұл тақаның шығуын ат үстінен құлаған Сұлу ханзада Чарльзбен немесе Жас таласкермен байланыстырады. Стюарттардың соңғысы Карл Эдуард осы лақап аттармен танымал болған, ол шотландиядағы ағылшындарға қарсы көтеріліске басшылық етіп, бір кезде өзін король ІІІ Карл деп атаған. Әйел киімін киіп, Скай аралына қашып кеткен сол Ганновер әулетіне қарсы сюжет құрушы. Міне, жолсеріктер мен тіпті энциклопедияларда да мырза Чарльз Эдвард Льюис Стюарттың аты қазір тақасы бар тас тұрған сол жерде, ол елден қашып бара жатқанда сүріндіп кеткен дейді. Оның төңірегінде жалпы алуан түрлі аңыз көп, соған сенгім келмейді, мысалы, аты орманда құмырсқа илеуіне тап болған кезде құлап, алған жарақаттан қайтыс болған дейді. Еске салайын, XVIII ғасыр болатын, мұндай факт аталған анықтамалықта міндетті түрде тіркелер еді.
Жалпы, мен Яков II-мен байланысты нұсқаға сенуге бейіммін. Оның үстіне, қолымызда бар жердің ең егжей-тегжейлі әрі сенімді сипаттамасында басқасы туралы айтылмаған. Екінші әңгіме, анығында, тек фольклорға жатады.
Шотландиядағы туристік және өлкетану әдебиетін шығарушыларға менің пікірім қызық емес екені өкінішті 😞
