Ильф пен Петров Мәскеудегі цирктердің, театрлар мен кинотеатрлардың жабық есіктері туралы

Мәскеуде есікті жабуды жақсы көреді. Мыңдаған сәнді кіреберіс ішкі жағынан тақтайлап қағылған, ал жүздеген мың азамат өз пәтеріне арғы есіктен сығалап кіріп жүр. Он сегізінші жыл баяғыда өтті, «пәтерге шабуыл» деген ұғым баяғыда бұлыңғыр тартты, тұрғындар қауіпсіздік үшін ұйымдастырған үй күзеті із-түссіз жоғалды, көше қозғалысының мәселесі шешіліп жатыр, алып электр станциялары салынуда, ғылымның ұлы жаңалықтары ашылуда, бірақ өз өмірін жабық есіктер мәселесін шешуге арнайтын адам табылмай тұр.

Кинематографтардың, театрлар мен цирктердің жұмбағын шешетін адам кім болар екен?

Үш мың адам он минутта циркке тек бір ғана, оның өзінде бір жартысы ғана ашық есіктен кіруге тиіс. Қалған он есік, көп халықты өткізуге арнайы бейімделген есіктер жабық. Олардың неге жабық екенін кім біледі? Мүмкін, жиырма жыл бұрын цирк қорасынан оқыған есекті ұрлап кеткен де, содан бері дирекция қорқып, ыңғайлы кіріс-шығыс жолдарын қалап тастайтын шығар. Немесе бір кезде әйгілі әуе королін желпіген өзек жел қағып кеткен де, жабық есіктер сол корольдің көтерген жанжалының жаңғырығы ғана болар.

Театрлар мен киода жұртты тығын болмасын деген сылтаумен шағын топтарымен жіберіп тұрады. Тығыннан құтылу өте оңай: бар есіктердің молын ашып қойса болғаны. Бірақ оның орнына әкімшілік күш қолданып әрекет етеді. Капельдинерлер қолдарын айқастырып, тірі тосқауыл құрады да, жұртты жарты сағаттан кем емес қоршауда ұстайды. Ал есіктер, қасиетті есіктер, Бірінші Павелдің кезінде-ақ жабылған есіктер, әлі күнге дейін жабық.

Мәскеу құрамасының жігерлі ойынына қызып алған он бес мың футбол сүйер трамвайға жету үшін шығуға мәжбүр, ал қуыс сондай тар, жеңіл қаруланған бір жауынгер мұнда екі қоршау мұнарасымен күшейтілген қырық мың варварды тоқтата алар еді.

Спорт стадионының шатыры жоқ, бірақ қақпасы бірнешеу. Ашылған тек кішкентай есікше ғана. Шығу үшін қақпаны бұзып өтуден басқа жол жоқ. Әрбір ірі жарыстан кейін оны бұзады. Бірақ қасиетті дәстүрді орындау қамымен оны әр жолы ұқыпты қалпына келтіріп, тығыз жауып тастайды.

«Он екі орындық», Ильф пен Петров, 1927 жыл. Аз ғана нәрсе өзгерген екен