1941 жылы Ясная Полянаның тоналуы және Толстой үйінің өрттен құтқарылуы
Ұлы Отан соғысы жылдарында Ясная Поляна бір жарым ай бойы фашистердің қолында болды.
Толстой үйін казармаға және қоймаларға айналдырды, онда етікші шеберхана орналасты, «Соғыс және бейбітшілік» жазылған «күмбез астындағы бөлмеге» мал қора жасады.
Үйдің өзі түгелдей тоналды, әрі басқа да көптеген мұражайлардан айырмашылығы, оны Розенбергтің құндылықтарды тәркілеу тізіміне енгізбей, солдаттардың талауына тастап берді. Толстойдың өз қолымен жасаған бұйымдары, кітаптары, жиһазы мен картиналарының жақтаулары пештерде өртелді. Гитлершілер отынды пайдаланудан бас тартып, оларға Толстойдан із қалдырмауға бұйрық берілгенін түсіндірді. Көптеген фотосуреттер, қолжазбалар мен картиналар ұрланды. 1941 жылы «Известияда» Гудериан иесіліктің жайымен танысуға келгенде, солдаттардың бірі оған мұражайдан ұрланған Лев Николаевичтің фотосуретін сыйға тартқаны жазылды. Ескі жиһаз пешке жағылды, ал Толстой салт атпен жүргенде пайдаланған ер-тоқым ұрланды. Толстойдың бейітінің жанына екі фашист солдаты жерленіп, бейіттің алдына қатып қалған мәйіттерден үйме үйілді. Мұражай кешеніне келтірілген шамамен материалдық шығын 1942 жылғы ақшалай баламасы бойынша 1,5 млн рубльді құрады.
1941 жылғы 14 желтоқсанда Қызыл армия Ясная Полянаға таяды, ал фашистер иесіліктің барлық құрылыстарын өртеп жіберді, Толстой үйін ерекше мұқияттылықпен өртеді: үш бөлмеде алау жағып, бәрін бензинмен сулады, ал өрт сөндіру құралдарын, тіпті шелектерге дейін жойып жіберді. Адамдар өрт сөндіруге ұмтылмауы үшін үй миналанған деп айтылды. Бірақ бұл яснополяндықтарды тоқтата алмады. Мектеп оқушысы Клара Литвинова шатырдан өрт сөндіргіш тапты, басқа ауыл тұрғындары тастап кеткен құдықты ашып, шелектер тапты. Өрт сөндіруге екі яснополяндық мектеп оқушысы К. Литвинова мен Паша Комаровский, дәрігер Илюхин, Толстойдың бұрынғы күймешісі Егоров, мұражай сақтаушысы Щеголев өзінің қарындасымен және колхозшылар Акимов, Филатов пен Фоконов қатысты. Төрт сағаттық жалынмен арпалыстан кейін үйдің өрті сөндірілді. Бір айдан соң мұнда немересі София Толстая-Есенина мен Ева Кюри (Мария қызы) келгенде, әйелдер үй иесінің жатын бөлмесінің ортасында, едені түгелдей күйіп кеткен, терезелері сындырылып, сабан мен топырақпен бітеліп тасталған жерде тұрып жылады.
Иесілік үшін салдар қаншалықты қорқынышты болса да, Толстой өзінің үйін қорғаушылармен, өзі соншалықты жақсы көрген қарапайым адамдармен мақтана алар еді.
