2011 жылы танымал француз тарихшысы Пьер Нора орыс жеке бастылық зерттеушісі, тарих ғылымдарының докторы Елена Филиппова
2011 жылы танымал француз тарихшысы Пьер Нора орыс жеке бастылық зерттеушісі, тарих ғылымдарының докторы Елена Филипповаға сұхбат беріп, қазіргі жағдайда қызықты тақырып болып отырған 2008 жылғы Францияның конституциялық реформасына тоқталды.
Үзіндіні қысқартып келтіремін:
«Мен жиі келтіретін жақсы мысал, ол Франциядағы өңірлік тілдер мәселесі. Бүгінде олардың қайта жандану процесі байқалады. Бретаньда, Эльзаста немесе Корсикада тұратындар үшін бұл процесс өте маңызды, өйткені сөз 1789 жылғы революциядан кейін біртіндеп француз тілі ығыстырып шығарған тілдерді сақтап қалу туралы болып отыр. Өңірлік тілдер тамырымен жойылуға тиіс дөрекі жергілікті диалектілер деп саналды. Алайда француз тілін қорғаушылар өңірлік тілдерді қайта тірілту әрекеттерін жасанды деп есептейді. Оларға тыйым салу туралы сөз емес, олар тіпті білім беру жүйесіне енгізілу арқылы мемлекеттік қолдау да алды, бірақ оларды міндеттеп таңу да жол берілмейді, өйткені ұлттық деңгейде олардың заңды мәртебесі жоқ».
Өңірлік тілдер туралы Еуропалық хартия өз сақталуы үшін күресіп жатқан тілдерге біраз құқықтар орнатуға көмектесті, бірақ Франция оны ратификацияламады.
«Сонымен, конституциялық реформа барысында өңірлік қауымдастықтар парламентшілерге қатты қысым жасады, мақсаты: кем дегенде, Конституция мәтініне өңірлік тілдер ұлттық мұраның бір бөлігі болып табылады деген сөйлемді енгізу. Оның үстіне олар бұл сөйлем 2-бапқа енгізілуін қалады, онда былай делінген: “Республиканың мемлекеттік тілі француз тілі болып табылады”. Нүкте. Міне, осы нүктенің орнына олар үтір қойып, былай жалғастыруды ұсынды: “өңірлік тілдер ұлттық мұраның бір бөлігі болып табылады”. Бірақ “ұлттық мұраның бір бөлігі” дегеніміз не өзі? Мысалы, ұлттық тағам да ұлттық мұраның бір бөлігі: оны Конституцияға жазуды ешкімнің ойына да алмайды! Демек, бұл сөйлемде ерекше бір мән, өңірлік тілдердің мемлекеттік тілге қарсы қойылуы жасырынып жатты.
Жанжал тұтанды, оның ешбір тарабы толық жеңіске жете алмады. Өңірлік қауымдастықтар Конституция мәтініне өңірлік тілдер туралы сөйлемді енгізуге қол жеткізді, және осы мағынада олар жеңді. Бірақ бұл сөйлем екінші бапқа емес, құжаттың соңына жақын, әлдеқайда төмен орын тапты, демек, шайқас жарты жолда ұтылды. Міне, ұжымдық жадының екі бір-біріне мүлде қарама-қарсы нұсқасы қалай соқтығысқанының мысалы, туындаған қақтығысты шешу үшін саяси шешім қажет болды. Бұл жағдайда ымыраға келетін шешім табылды. Бұл мысал ұжымдық жадының әртүрлі нұсқаларының қақтығысының артында әрқашан бірегейліктердің қақтығысы жатқанын, одан басқа ештеңе жоқ екенін түсіну үшін де жақсы. “Жады” дегенде, біз “бірегейлікті” меңзейміз. Шамамен 30 жыл бұрын айналымға енген бұл сөз бүгінде бәріне түсінікті. Қазіргі қоғамдар бірегейліктің билігінде. Мұнымен ештеңе істей алмайсың».
Ал егер Пьер Нора ұлттық тағамды конституцияға енгізудің мүмкін еместігін өзінен-өзі түсінікті нәрсе ретінде айтса, онда небәрі 9 жылдан кейін жердің тоғызыншы бөлігінде конституцияға тіпті ақылға сыймайтын бір нәрсені енгізу мүмкіндігі бұрынғыдай құбыжық болып көрінбейтін секілді, қорқамын. Бірақ не істейсің, билік бірегейліктердікі, ал бірегейліктің айналасында майдың да иісі бар!
