1879 жылы Францияның бұрынғы императоры III Наполеонның жалғыз заңды ұлы Луи-Наполеон, Ресейде көбіне Наполеон-Эжен деп аталатын князь зулу жауынгерлерінің қолынан қаза тапты; оны аты лақтырып тастап, алыстап шаба жөнелген күзет жасағы тастап кеткен еді…
Қазаның мән-жайы әлі де толық анық емес: князьді күзету үшін тағайындалған британ атқыштары жақын маңда болған, бірақ найзамен қаруланған, сауыт-саймандарының біреуі де жоқ зулуларға оқ жаудырмаған деген дерек бар. Сонымен бірге ол қатысқан шайқасқа шығу қауіпсіз деп бағаланған еді: бұл аумақтар бұрын тазартылған болатын, ал бұған дейін бас қолбасшы лорд Челмсфорд Наполеон-Эженнің қауіпті жағдайға тап болуына, шын мәнінде, соғысуына да ешқашан жол бермеген: бір нәрсе болып кетпесін деп.
22 жастағы мұрагердің өлімі бонапартистік реставрация мүмкіндігіне ауыр соққы болды.
Соғыстан кейін зулулар королі императрица Евгенияға көңіл айту хатын жазып, оның ұлының теңсіз ұрыста соңғы демі біткенше шайқасқан батылдығына куәлік етті, сондай-ақ сарбаздары қарсыларында кім тұрғанын білсе, оны тірідей ұстар еді деп сендірді. Дегенмен лейтенант Бонапарттың британ әскеріне анасының қысымынан қашу үшін барғанын жазатындар да бар.
Бірақ ресми түрде Луи-Наполеон әскери тәжірибе жинау үшін британ армиясында қызмет еткісі келген деп есептеледі, сөйтіп ол, өзге елдің киімінде болса да, ұрыста қаза тапқан Бонапарттардың алғашқысы болды. Осылайша ол біртүрлі заңдылықты жалғастырды: Наполеон I де, Наполеон III де француз киімінде қайтыс болмады да, жерленбеді де: біріншісінде ақ австриялық, үшіншісінде қызыл ағылшындық форма болды.
Алайда Бонапарттардың мұрагері Англия үшін шайқаста қаза тапты деп, мұнда тағдырдың қылжағын көрудің қажеті жоқ: III Наполеонның билігі тұсында ағылшын-француз арасында тұрақты өзара қабылдау орнады, оның бүкіл өмірінде, патшалық кезінде де, жер аударылуда да, Британияда наполеонды жақтаған көңіл-күй гүлденіп тұрды, жалпы ағылшындар француздардың да, Бонапарттардың да жауы болудан қалған еді.
Әрине, өзінің нағашы атасының сөзіне құлақ асқанда, бәрі басқаша болуы да мүмкін еді: Альбионға ешқашан сенбе...
