Томсон түтігі: ағылшын ғалымы Джозеф Томсон катод сәулелерінің қасиеттерін зерттеген тәжірибесінде қолданған шыны вакуумдық ыдыс
Томсон түтігі — ағылшын ғалымы Джозеф Томсон катод сәулелерінің қасиеттерін зерттеген тәжірибесінде қолданған шыны вакуумдық ыдыс. Менің кезімде мұны мектептегі физика курсында оқытатын, әрі әдетте теледидарлардың электронды-сәулелік түтіктері дәл осы түтіктің үлгісімен жасалғанына назар аударатын, ал қазір мұндай теледидарларды енді шығармайды да.
Сол жағына жоғары кернеу көзі қосылды, төменгі жағында анод (+), ал пластинка: қыздырылған катод (-); ортасында конденсатор пластиналары, олардың екі жағына катушкалар орнатылған. Басындағы «зеңбіректен» шыққан шоқ тесігі бар басқа электрод арқылы конденсатор пластиналары мен индуктивтілік катушкаларының арасынан өтіп, үшінші камерадағы экранға (бұл жерде ол жоқ) жіберілетін. Катушкаларда ток болмағанда және конденсаторда кернеу болмағанда шоқтың ауытқуын бақылай отырып, Томсон шығарылатын бөлшектердің теріс зарядталғанын анықтады, келесі қорытынды: әртүрлі газдардағы бұл бөлшектердің меншікті заряды шамамен бірдей болды, соның нәтижесінде ол сутек пен көміртектен алынатын «заттың» бір түрлі екені және, ықтимал, барлық элементтер содан құралғаны жайлы ойға келді. Болашақ Нобель сыйлығының лауреаты 1897 жылы шамамен осылай электрондардың бар екенін ашты.
PS Электрон зарядының шамасын кейінірек, 1910-1913 жылдары, американ физигі Эндрюс Милликен мен ресейлік-кеңестік ғалым, атақты академик Абрам Федорович Иоффе дерлік қатар анықтады.
