Леший ауыл қызына көз салып, бай көпес кейпінде құда түсуге келген, ал ата-анасы қызын оған күйеуге бере салған деген әңгімені естіп пе едіңіздер?
Леший ауыл қызына көз салып, бай көпес кейпінде құда түсуге келген, ал ата-анасы қызын оған күйеуге бере салған деген әңгімені естіп пе едіңіздер? Біраз уақыттан кейін қыз әкесіне айқышын қайтаруға оралып, онда тұру жақсы, тек намаз оқуға, құдайға жалбарынуға болмайды дейді.
Бұл өте қызықты сюжетті этнографиялық экспедициядан фольклортанушы Надя Рычкова @terminvox студиясының «Мрачные сказки» («Қаракөлеңке ертегілер») подкастында бөліскен. Митя Лебедевпен бірге олар дәстүрлі мәдениетті, фольклорды және ата-бабаларымыздың күнделікті тұрмыс мәдениетін талдайды. Әр шығарылым жеке бір ертегіге немесе наным-сенімге арналған: оның тірлік етуі мен нұсқаларынан бастап мағынасына, фольклорлық байланыстарына және бірегей бөлшектеріне дейін, барлық қырынан қарастырылады.
Мәселен, Леший туралы шығарылымда кейбір өңірлерде орман иесінің есімі ғана емес, әкесінің аты да болатыны айтылады: Терентий Терентьевич, Леонтий Леонтьевич, тіпті Вихрь Вихревич. Әр ормannың өз лешийі болғандықтан, есімдерінің де (әйтпесе ол есімін атағанды ұнатпайды), сыртқы кейпінің де нұсқасы сансыз көп. Алайда орман иелерінің қасы да, арқасы да болмайды деген түсінік жиі кездеседі, сондықтан ол бөркін көзіне дейін тартып киіп жүреді де, ешқашан арқасын бұрмайды. Ал қурай-түбірлерде, аударылған ағаштарда, көне қарағайларда тұратын бұл тіршілік иелерінің жүз-пішінін есте сақтау қиын. Олардың көлеңкесі түспейді, із қалдырмайды, ал адамды «шеңберге қондыруы», яғни орманда шыр айналдырып, бір жерді қайта-қайта шарлатуы мүмкін. Сондықтан кейде оларды Водила деп те атайды. Бұл адам боқтамайынша, дұға оқымайынша, киімін теріс айналдырып кимейінше немесе ерекше тәсілмен өзін жіберуді сұрамайынша жалғаса береді.
Подкаст өте баяғыдан бері шығып келеді, қазір жігіттер сегізінші маусымды жазып жатыр, мистика мен фольклордың шынайы сүйесмендері ол туралы талай естіген болар деп ойлаймын. Ертегілердің өткен заман адамдарының үрейін, сенімін және дүниетанымын қалай бейнелегенін түсінгісі келетіндердің бәріне сөзсіз ұсынамын.
Ал лешийлер, Полесье халқының сенімінше, Юрьев күні пайда болып, Воздвиженье күні жоқ болады, өздерімен бірге өз қауымын, яғни бауырымен жорғалаушыларды, жыландарды және түрлі жын-шайтанды ала кетеді. Сондықтан 14 қыркүйекке дейін орманда көп кезе бермеңіздер!
🪆 Барлық шығарылымды тыңдауға болады кез келген подкаст алаңында немесе «Терменвокс» студиясының YouTube-арнасында!
