Гаражға айналған Бордодағы храм және Еуропадағы шіркеулердің басқа да жаңа қолданыстары
Француз әріптестердің Бордодағы гаражға айналдырылған храм туралы таласын қызығып бақылап отырмын. Дәлелдер діни ғимараттардың киелілігіне де, мұра мен жадты сақтауға да, сәулетшілер мен суретшілердің еңбегін құрметтеуге де қатысты. Жалпы, храмдар мен тарихтың өзге де ескерткіштерін сақтау керек деген тұжырыммен келіспеу қиын.
Бірақ. Біріншіден, осы ғимараттың тарихына көз салғым келді. Мысалы, википедияда оның тарихи ескерткіштер қатарына жататыны және ерекше көркемдік құндылығы бар екені туралы мәлімет жоқ. Ғимарат XV ғасырға жатады, осы жердегі бұрынғы құрылыс XII ғасырдан қалған, бірақ ескі ғимаратты XVIII ғасырда жаңасы қоршап тастаған, қасбеті мүлде жай, ол ескі де қызықты сәулетті жай ғана жасырып тастады. Иә, бірнеше жергілікті тарихшы шіркеудің көп жағынан бірегей екенін талап етеді: Бордода осындай жоспарлы жалғыз шіркеу, қаладағы ең ұзын, 36 метрлік нефі бар, негізін қалаушы Гийом де Бордо деп саналады.
Екіншіден, менің қарсы сұрағым бар: бұл жағдайда наразылық кімге бағытталған, осындай «қайта жабдықтауға» жол берген жергілікті әкімшілікке ме, өз храмын тастанды күйде қалдырған шіркеудің өзіне ме, әлде мұны алғашында жіберіп алған діндарлар қауымына ма? Маған қалса, қирағаннан гараж артық, ал біз соңғы жылдары Францияда бір емес, екі емес бұзылған храмды көрдік.
Бұл жағдайдан мен ерекше символизм көріп тұрғаным жоқ. Әрине, оны Ауғанстан мен Сириядағы храмдардың жойылуымен салыстыруды да орынды деп санамаймын.
Оның үстіне, бұл оқиғаның жасы 150 жылға келгенін ескермеске болмайды, қазір налуға сәл кеш. Ол 1880 жылы-ақ жеке тұлғаға сатылған. Осыған дейін жүз жылға жуық шіркеулік қызмет атқармаған, өйткені патша осы жердегі монастырь мен қайырымдылық ұйымдарына иелік еткен иезуиттерден мүлікті тартып алған; кейін мұнда театр да, концерт залы да болған. Сол кезде де, бүгінге дейін де оны бірде-бір қолданыстағы ескерткіштер тізіміне енгізбеген. Құрылыс баяу құлдырап, тозып, шіркеулік келбетін жоғалтты. 2001 жылы мұнда қабырғаның бір бөлігі құлап, инкассаторлық көлікті басып қалды.
Сондай-ақ көптеген қала тұрғындары қалада тұрақ орны жеткіліксіз деп айтар еді деп ойлаймын, ал әкімшілік не деп жауап береді? Бізде тастанды храм бар, иесіне онда паркинг жасауға рұқсат берейік пе, әлде оны бұзып, орнына көп қабатты гараж салу керек пе еді, ескі құрылыстан қабырғалары да қалмасын деп?
Әрине, бізде кеңестік өткенімізді ескерсек, шіркеу мұрасын қабылдау мүлде басқаша, шынымен бірегей храмдар мен монастырьлардың қайғылы тағдырын ескерсек. Бірақ біз де шіркеулерде қойма, казарма, электр станциясы, аттың қорасы және не керек соның бәрі болған уақытты ұмытқан жоқпыз. Уақыт өте келе осы ғимараттардың кейбірі храм мәртебесін қайтарып, діндарларға қайта ашылды, кейбірі жойылды, кейбірі басқа түрде өмір сүріп жатыр.
Бұл тұрғыда Еуропаның бізбен ортақ тұстары көп. Гараж еуропалық шіркеулердің екінші өмірінің жалғыз жағдайы емес. Прагада мен шіркеудегі шайхананы, Голландияда наубайхананы, Нантта қонақүйді көрдім. Англияда шіркеулерде түнгі клубтар, барлар және азық-түлік дүкендері орналасқан. Ал ескі шіркеулердегі хостелдер мен жеке пәтерлер туралы ешкім естімеді ме екен? Бұрынғы шіркеу ғимараттарында салынған мешіттер де бар.
Менің ойымша, жауап мынада: біздің наразылығымыз бен түсінбеушілігімізге, қабылдамауымызға қарамастан, әлем өз қағидасымен дамиды. Сізді бұл алаңдатса, бір нәрсені өзгертуге болады: қажетсіздіктен немесе экономикалық тиімділікке байланысты сатылымға шығарылған шіркеу меншігін сатып алу үшін қор немесе қаражат жинау науқанын құрып, шіркеу ғимараттарын сатып алғаннан кейін оларға өзіңіз лайық көретін құрметпен қарауға болады.
Әйтпесе, жер бетінде бір кездері салынған барлық құрылыс әрдайым өз орнында тұрып, әрдайым бастапқы мәнін сақтай берсе, біз қазір қанша рим әжетханасының, күріш-сүрлем қоймасының, әскери казармалардың, пұтқа табынушылар храмдарының және өткен дәуірлердің атавизмдерінің арасында өмір сүрер едік?
