ІІ Екатерина жазған «Наказ» императрицаның портреті және кеден баждары туралы бап

Екатеринаның заң жинағы жобасын, оның 22 тарау мен 655 баптан тұратын «Нақазын» оқуды жалғастырып жатырмын, яғни депутаттарға Ресей империясының басты заңдар жинағын, 1649 жылғы «Соборное уложениенің» орнына жаңа Уложение әзірлеу жөніндегі тікелей нұсқаул.

«Нақаз» өз алдына қызық туынды: заңгерлік ой-толғамдары араласқан бір түрлі философиялық трактат, онда императрицаның заңнама туралы, демек Ресейдің құрылысы туралы көзқарастары шынымен де бар. Бұл мәтін жай ойлар жиынтығы емес, заң шығарушы Комиссияға берілген тікелей нұсқау болғандықтан, оның мазмұнынан императрицаның шынайы портретін көре аламыз. Ал оның хаттары мен басқа еңбектерінде ол өзін әдейі жақсырақ әрі ақылдырақ етіп көрсетуге тырысқан болуы мүмкін.

Кез келген бапты алып қараса болғаны, Екатерина көзқарастарының кеңдігіне де, белгілі бір мемлекеттік даналыққа да көз жеткізуге жетеді.

Міне, кеден баждарын төлемегені үшін жазаға арналған баптың мәтіні. Бір жағынан, мемлекет басшысы «Мұндай көрініс ауыр жазаға лайық, мысалы, түрме мен қылмыс табиғатына сай келетін лицеимство» деп мойындайды. Алайда сонымен бірге ол мынаған назар аударады: «Тауарды жасырын өткізетін адамға арналған түрме кісі өлтірушіге немесе үлкен жолдарда қарақшылық жасайтын қарақшыға арналған түрмемен бірдей болмауы тиіс; ал ең лайықты жаза кінәлінің жұмысы болып көрінеді, ол жұмыс кеденді алдағысы келген бағаға есептеліп, сол бағамен белгіленуі керек».