XVIII ғасырда салынған мүлік Наполеонның шапқыншылығынан, революциядан, ұлттандырудан, ұжымдастырудан және Ұлы Отан соғысынан аман өтті, бірақ мас шаруаға төтеп бере алмады

XVIII ғасырда салынған мүлік Наполеонның шапқыншылығынан, революциядан, ұлттандырудан, ұжымдастырудан және Ұлы Отан соғысынан аман өтті, бірақ мас шаруаға төтеп бере алмады. 1950-жылдары оны ішкіштігі бар колхозшылар өртеп жіберді: олар суық түнде кендір қоймаланған мүліктің үлкен сарайының қабырғасында жылынбақ болған. Өрт шығып, сарай жойылды, түгелдей күйіп кетті.

Одан кейін көп жыл бойы ғимарат төбесіз, аражабынсыз тұрып, бірте-бірте бұзыла берді. Бүгінде де Хмелитаның XX ғасыр ортасындағы құлдырауының нақты себебін бәрі біле бермейді, оның күйреуін қарғыс атқан фашистердің «еңбегіне» жаза салады.

Кеңес өкіметінің едәуір өркендеген жылдарында осынау көркем сарай нағыз қираныстың көрінісі болды: қабырғалардан басқа ештеңе қалмаған. Мемлекеттің дворян ұясына көзқарасы немқұрайлы еді. Фурцеваға осыған ұқсас жағдайларда көмек сұрап келгенде, ол: «бізде ескерткіш онсыз да көп», деп жауап беретін.

1967 жылы бұл жерге орыс көне заманының атақты реставраторы және сақтаушысы Петр Барановский шәкірті Виктор Кулаковпен бірге келді. Кейін Кулаков қираған мүлікті қалпына келтіруді өз мойнына алды. Және қалпына келтірді. Дәлірек айтқанда, соңғы 50 жыл бойы қалпына келтіріп келеді. Бір адамның ерік-жігері, қайсарлығы және күш-қуатымен қайта жаңғыртылған осынау сұлулық туралы ойдың өзі қатты рухтандырады