Фрам итінің аңызы және Георгий Седовтың Солтүстік полюске экспедициясындағы иттердің тағдыры

«Подкидыш» фильміндегі кем дегенде шекара итіне айналуды армандаған бала есіңізде ме? Ол, сірә, аты аңызға айналған Фрам атты ит туралы әңгімені білмеген болар.

Фрам ит Георгий Седовқа тиесілі болған, Седов 1914 жылы Солтүстік полюске бара жатқан сәтсіз экспедиция кезінде қаза тапқан. Қожайыны өлгеннен кейін бұл төбет тамақ ішуден бас тартып, Седовтың бейітінің басында өлуге қалған. Осы қаһарман ит туралы өлеңдер мен әңгімелер жазылды, оның бейнесімен маркалар, балаларға арналған альбомдар шығарылды және тағы басқа да талай нәрсе жасалды.

Адалдықтың тамаша әрі жүректі елжіретерлік үлгісі. Алайда, өкінішке қарай, Фрамның даңқты қазасы, «Аруақты адамдардың өмірі» сериясындағы кітапта айтылғанына қарамастан, көбіне небәрі әдемі ертегі ғана болуы мүмкін.

Седов экспедициясын мемлекет қаржыландырған жоқ, ол жеке қайырмашылық қаражатына жүзеге асырылды, сондықтан, әрине, бәрінен үнемдеуге тура келді. Тобольскіден жеткізілген лайкалардың шағын санына Архангельскіден алынған қарапайым дворняжкалар қосылды. Фрам, ықтимал, лайка болған, ал Седовтың сүйікті иті қора иті Варнак болды. Саяхат тығырыққа тірелгенде, жетекші қайтыс болып, қалған топ кері бет алғанда, жүктің бір бөлігін жай ғана тастап кетті, әбден қалжыраған иттерді де қалдырды. Фрам сол жерде болды ма (жалпы Фрам болды ма) белгісіз, бірақ бірнеше ай шана сүйрегеннен кейін лайка жолаушыға соншалықты үйір болып, оның қарлы бейітінің басында қайғырады деуге қиын.

Седовты жерлеудің өзінің егжей-тегжейі де түсініксіз. Қазіргі зерттеушілер тіпті экспедиция бастығының денесі бөлшектеніп, оның қаза тапқан жерінен кемеге дейін шана сүйреген иттерге жем болды деген нұсқаны да айтады. Қалай болғанда да, бұл жорыққа қатысқан иттердің тұрмыс ауыртпалықтарын кемітпейді.

Дегенмен, жегін ит болуды армандайтын адам табыла қоймас.

Фотода: ресейлік саяхатшы Георгий Седовтың әйелі оның иттерінің бірімен