Тереза Присбри және оның Калифорниядағы бөтелке ауылы, 1994 жылғы жер сілкінісінде қирады
Аулаларда мен палисадниктерде құралай қоңыз, доңғалақ жапырағынан жасалған аққулар, пластик қақпақтардан тұрғызылған мұнаралар, ойыншықтар, мүсіншелер, сарқырамалар және өзге де ғажайыптары бар небір тамаша бақтар салатын әже-аталарды еске аласыз ба? Адамдар бұл шығармашылықтың жанынан әдетте, жақсы жағдайда, жұмсақ езу тартып, аз ғана назар аударып өтіп кетеді. Ал Калифорнияда мұндай ашық аспан астындағы мұражай жергілікті мұра деп танылған.
Тереза Присбри (1896–1988) өзінің трейлерін айналдыра бүкіл бір бөтелкелерден тұратын ауыл және қоқыс үйіндісінен табуға болатын өзге де заттардан құрастырылған құрылыстар тұрғызды. Бұл жер кемпір тірі кезінде-ақ көрікті жерге айналды, ол өз жерінде тынбай жаңа бөтелке қорғандарын тұрғызып жатты.
Оның неліктен кенеттен осындай күтпеген құрылысқа кіріскені қызықтырды. Әрине, бұл шешімнің артында ерекше өмір драмасы мен оны өзгертсем деген жағдайлар тұрды, ал өз ертегі патшалығын салу кедейліктен, күнделікті күйбең тірліктен, өмір тауқыметінен тек еңбектің қуанышы маңызды, бәрі өзіңе және арманыңа байланысты жаққа қашу болды.
Қазіргі адамдар күңгірт шындықтан интернетке қашады, ал әже Присбри жарқын шыны мен күннен жаратылған өз әлеміне қашты.
Тереза Луэлла Шейфер өте ерте, 15 жасында тұрмысқа шықты, күйеуі 52 жастағы, әпкесінің бұрынғы жұбайы болды. Ол онымен 14 жыл отасып, негізінен тек analық қиналыс пен ауылдық жердегі шаруашылық ауыртпалығын көрді. Осы жылдар ішінде жеті бала туды. Күйеуі қайтыс болған соң ол көшіп барып, қайта тұрмысқа шықты, қысқа некеден кейін жаңа көшу және жаңа неке болды.
Ойлап көрсек, бұл әйел онжылдықтар бойы жалғыз қалмады, жарық көрмеді және ана мен әйел болмаса, өзінің кім екенін білмеді.
60 жасқа қарай, ол енді Присбри болған кезде, Тереза Тынық мұхит жағалауына жақын жерден шағын жер телімін алып, ақыры тұрақтады. Сол кезде оның өте ерекше жинағы болды: бірнеше ондаған мың қарындаш пен қаламсап, ал бұл қарапайым бұйымдарды сақтайтын жер жоқ еді, доңғалақтағы үйде мұндай орын жоқ. Бір ғана жол қалды: үй салу, бірақ көп жыл жинаған барлық ақша жер телімін сатып алуға кетіп, құрылыс материалдарына ештеме қалмады. Сонда Тереза қажеттінің бәрін тегін табамын деп ойлады, солай болды да: жақын маңдағы қоқыс үйіндісінен жүздеген шыны бөтелке жинады, олар жеке жинағына арналған шағын қоймашық салуға өте жақсы жарады. Ерітіндіні өзі илеп, бөтелкелерді өзі жинады, нәтиже бір қызығы, жаман болған жоқ. Ең бастысы, оның жаңа хоббиі мен өмірде жаңа қызығушылығы пайда болды. Сол кезде Тереза алты баласынан айырылған, оның тек қызы мен үлкен әпкесі қалған, ал енді өз ауылы да болды, онда жаңа беседкалар, дөңгелек залдар, соқпақтар, мұнаралар, өткелдер тұрғызу керек еді…
Әже Присбри өз ауылын күші жеткенше жиырма жылға жуық салды, экскурсия жүргізіп, ән айтты. Қартайған соң, 84 жастан кейін, ол өз туындысын енді салуға шамасы келмей, қызының қолына көшті. Тереза 1988 жылы қайтыс болды. Бөтелке ауылы жергілікті көрікті жер ретінде оның сақталуын қадағалайтын арнайы комитеттің меншігіне өтті. Бұл жерді телешоулар, газеттер мен журналдар үшін түсірді, мұнда туристер легі келді, 1994 жылы ауыл жер сілкінісінен қирағанға дейін. Сонымен, әже Присбридің жүз жылдығына қарай оның өмірлік еңбегі қирандыға айналды.
Тура қоқыстан жасалған, бір адам үшін тұтас әлем болған және бүкіл әлемнен мыңдаған адамның назарын аударған нәрсе ыдыраған кезде, оны қалпына келтіруге орасан қаражат қажет болғаны қызық. Федералдық бюджет бөтелке ауылын қалпына келтіруге жарты миллион доллар бөлді, бірақ кейін бұл ақшаны кері алып қойды. Дегенмен жергілікті билік пен комитеттер әже Присбридің мұрасын қалпына келтіруге барлығы жүздеген мың доллар тартты, жұмыстар өте баяу және нәтижесіз жүрді. Нәтижесінде бүгін де бұл ауылға барып көруге болады, бірақ ол әрине бұрынғыдай емес. Присбридің өзі өзін Уолт Диснейге теңеп, оның ертегі жасауға миллиондар кеткенін, ал оған одан да көп нәрсе және негізінде ештеңе кеткенін қосып айтатын.
