Укок ханшайымын 1983 жылы қазу және мумияны қайта жерлеу жөніндегі дау
Неге «әттең» деймін? Алтай тұрғындарының өз мумияларына деген көңіл босататын махаббаты сыйға бөленсе деп шын тілеймін.
Укок ханшайымы 1983 жылы қазылып алынды, оның денесі 2500 жылдық жасына қарағанда өте жақсы сақталған. Бәрі де жерлеу қорабының қорғанның табанына шын мәнінде қатып қалғанының арқасында, оның үстінде, айтпақшы, кейінгі заманның тағы бір қабірі болған.
Денесіне татуировка салынған 25 жасар әйел бір жамбасымен жатқан, киімі мен шашы жақсы сақталған. Онымен бірге ер-тұрманы бар 6 жылқы жерленген. Оның кеуде безінің қатерлі ісігінен қайтыс болғаны анықталды.
Қорғанды бірнеше рет тонаған дейді, бірақ соншалықты тереңге жете алмаған, ал бұл жолы қазуды мемлекет жүргізді: жақын маңда Қорғаныс министрлігі құрылыс жүргізіп жатты, қытай шекарасы жақын ғой. Жерлеу камерасы мұзға толы болды, оны ұзақ еріткен. Мумия бүгінде де арнайы мұздатқыш кофрда сақтаулы.
Рухани және қауымдық көшбасшылар айтқандай, киелі жәдігерді алып шығуға байланысты қақтығыс кеңестен кейінгі жылдарда туындады. Алтайда мумияны қайта жерлеу керек деген пікір бар, менің ойымша, өте әділ пікір. Оның әсерінен табиғи апаттар болады деген көзқарасты мен бөлісе алмаймын, мен жай ғана өліктердің де құқығы бар деп есептеймін, олар бұл туралы айта алмаса да. Дегенмен Укок ханшайымы үшін күреске мезгіл-мезгіл түрлі саясаткерлік науқандар арқау етіледі, бұл бүкіл іске нұқсан келтіреді.
Генетикалық зерттеулер ханшайымның Алтайдың кейбір қазіргі халықтарымен туыстығын көрсетті. Сондықтан олардың үш еселенген күшпен күресуіне болады. Ал этнографтар бұл қыз ешқандай ханшайым емес, орта таптың қарапайым өкілі дейді, өйткені бар-жоғы алты жылқы ғой...
Бірақ бұл оқиғадағы ең өкінішті нәрсе: 1930-40 жылдары Алтайдан басқа мумиялардың әкетілгенін бәрі ұмытып кетті. Оның үстіне, қазыналары бар, әлдеқайда атақты адамдардың, әлдеқайда құнды мумияларын
