XVII ғасырдағы Кирилло-Новоезерск синодигі өлімнің ондаған түрін тізбелейді
Ежелгі Русьтегі қарапайым адамдар неден өлетін?
Жабайы аңдардан, табиғат апаттарынан, аурулардан және тамақты шала-шарпы әзірлеуден.
Синодик деп аталатын, марқұмдарды еске алу үшін есімдері тізіп жазылған қолжазба шіркеу кітабы Русьте әжептәуір ерте кезден белгілі. Теориялық тұрғыдан алғанда, синодикте белгілі бір шіркеуде еске алынуға тиіс барлық қайтыс болған православиелік христиандардың есімі аталуы керек еді. Бірақ синодик әр түрлі монастырьларда қайта көшіріле беретіндіктен, түрлі синодиктер бір-бірінен айтарлықтай ерекшеленеді және негізінен нақты бір мекенде ерекше еске алғысы келген адамдар туралы баяндайды.
Бұл бірегей құжат қамтылған кезеңде орыстың әр өңірінде қайтыс болған адамдар туралы ғана емес, сонымен қатар, мәселен, содан бері көп жыл өтіп, басқа еш жерде кездеспейтін өте сирек есімдер туралы да мәлімет береді. Одан бөлек, синодикте есімдері белгісіз марқұмдарға арналған ерекше бөлім бар, олар өлім түрлеріне қарай бөлінген. Әрине, бұлар соғыстан, індеттен, тұтқындықтан қаза тапқандар, яғни олардың жайын Құдайдың өзі біледі, Құдайдың өзі қамқор болсын. Сондай-ақ өлімнің тіпті ерекше түрлері де бар: патшаға алтын өндіріп жүріп тау шатқалдарында қаза тапқандар мен құмға көміліп қалғандар.
XVII ғасырда жазылған және қазір Новгород мұражайында сақталған Кирилло-Новоезерск синодигінің едәуір бөлігі өлімнің әр алуан түрлеріне арналған, онда өлімнің бірнеше ондаған түрі аталады. Мысалы, жала жабылғандар мен азапта өздеріне өздері жала жапқандар және бекер өлгендер, есінен адасқанша жеткізілгендер және өз жандарына қиғандар, таудың, ағаштың және үйдің биігінен құлағандар, шұңқырға, отқа және суға түсіп өлгендер, мүйізбен сүзіп өлтірілгендер, құстарға жеп қойылып қайтыс болғандар, күн күркіреп өлгендер және найзағайдан күйіп кеткендер.
Алайда ең таңқалдыратыны: бір кесек тамақтан тұншығып қалғандар мен ұсақ-түйектен тұншығып өлгендерді де еске алуы. Иә, синодиктегі салыстырмалы түрде қысқа тізімде аталуына қарағанда, өлімнің бұл түрі XVII ғасырда едәуір кәдімгі құбылыс болып саналған: бұл түсінікті де, өйткені ет көбіне толық піспей жеп қоя беретін, ал қатты кесектен кейде оңай-ақ тұншығып өле беруге болатын.
