Тверской бульварындағы Мәскеудегі аты аңызға айналған Камералық театрдың негізін қалаушылар Александр Таиров пен Алиса Коонен ескерткіші: олар дәл осы жерде әлемдік театр өнерінде төңкерістер жасап, жаңалықтар ашты

Тверской бульварындағы Мәскеудегі аты аңызға айналған Камералық театрдың негізін қалаушылар Александр Таиров пен Алиса Коонен ескерткіші: олар дәл осы жерде әлемдік театр өнерінде төңкерістер жасап, жаңалықтар ашты. Бүгінде Камералық театрды аңыз деп атайды, өйткені ол сөзбе-сөз оқулықтарға енді және авангард мұрасының үлкен бөлігіне айналды, ал өмір сүрген кезінде оның сахнасынан бүкіл әлемге жаңғырған жаңа сөздер легі оны аңызға айналдырды.

Таировтың әлемдік сахна өнеріндегі төңкерісі тек МХАТ-тың тұрмыстық реализміне және Мейерхольдтың шартты театрына қарсы өзінің «синтетикалық театр» тұжырымдамасын жасауымен шектелмеді. Бұдан бөлек, Алиса Кооненнің драмалық диапазонды, музыкалылықты, жеке экспрессияны және бірегей пластиканы қамтыған әмбебап таланты үлгісінде құрылған актер-шебер концепциясы болды. Сондай-ақ Александра Экстер, Александр Веснин және Стенберг бауырлармен бірлесіп әзірленген үшөлшемді декорация кеңістігі, қиғаш жазықтықтары, қалықтаған кубтары, баспалдақтары мен тік деңгейлері бар сәулеттік сахна да сол тұжырымдаманың жемісі еді. Сахнаның бүкіл көлемін көлденеңінен де, тігінен де пайдалану сценографтар мен дизайнерлердің көзқарасын түбегейлі өзгертті.

Дәл осы жерде, Тверской бульвары, 23-үйде, қазір Мәскеудегі А. С. Пушкин атындағы драма театры орналасқан ғимаратта, Таиров пен Коонен театр үй-жайларына тікелей жалғасып жатқан сол жақ қанаттағы өз пәтерінде тұрды. 1974 жылы, авангардшы жұбайлар қайтыс болғаннан кейін, олардың пәтері фойе кеңістігіне қосылды.

Өз заманының көптеген дарынды жобалары сияқты, Таировтың баламасыз театрының да тағдыры оңай болмады. Қудалау, баспасөздегі жойқын пікірлер, қойылымдарды репертуардан алып тастау, шетелдік гастрольдерге тыйым салу оның еншісіне тиді, ал Еуропада Таиров пен Коонен үлкен табысқа ие болып, оларды Шоу мен Цвейг құдай тұтты, экспрессионистер қошеметпен қарсы алды, ал режиссер Жан-Луи Барро мамандық таңдауына дәл Камералық театрдың гастрольдері әсер еткенін тікелей айтқан.

1920-жылдары оларды буржуазиялық эстетизмі үшін жазғырса, 1937 жылы Охлопковтың Реалистік театрының труппасымен күшпен біріктірді. Олар халыққа жат әрі саяси көрсоқыр болып шықты. Онда Батысқа жағымпаздыққа қарсы науқан қызған соғыстан кейінгі жылдары не күтуге болатын еді? Театрдың басты тамырын кесті: заманауи батыс авторларының пьесаларын да, жалпы шетелдік классиканы да қоюға тыйым салды. Премьераларға нүкте қойылды деуге болады.

1949 жылы Таировтың театрын «батысшылдықтың» және «кеңес адамына жат формалистік қулықтардың» басты ошағы деп атады, Таировтың өзін өзі құрған мекемені басқарудан шеттетті, ал көп ұзамай ауыр темір өрт перделерін күшпен түсіріп, театрды жай ғана заң жүзінде жойды.