Тургенев пен Катковтың жанжалы және жазушы қайтыс болғаннан кейін еске алу отырысына тыйым салынуы
Хейтерлер туралы бірер сөз.
Тургеневтің көзі тірісінде де жауы аз болмаған, мысалы, «Русский вестник» журналындағы Катков. Араларына кара мысық Иван Сергеичтің оның журналында жариялануын тоқтатқаннан бастап жүрген. Жайт мынау еді: редактор «Әкелер мен балаларды» өз білгенінше түзетуге, тіпті мәтіннен тұтас беттерді сызып тастауға болады деп есептеген.
Катков қандай жауап күткенін білмеймін, бірақ Тургеневке қарсы ашық жауласып жүріп, Пушкин ескерткішінің ашылуына арналған салтанатты кешкі астың үстінде оған неге екені бокалын созды. Тургенев жауап ретінде бокал соқтырмады, басын ғана июмен шектеліп, теріс бұрылды, ал Катков бокалды екінші рет созғанда (!!??), Тургеневке анағұрлым мәнерлі ишара жасауға тура келді: өз бокалын алақанымен жауып тастады. Әйтпесе бетке жұдырықпен түсіріп, шексіз жүрек жұтқан адам ретінде жауының жүзінде өшпес із қалдыруына да болар еді.
Бірақ Иван Сергеевич жария жанжал мен төбелестен жоғары тұрды. Катковтан өзгеше, ол жазушыға нақ уақытында, оның қайтыс болғанынан кейін бірден жауап берді: некролог орнына белгілі бір эмигрант Лавровтың хатын басып шығарды. Онда Тургеневтің Лондондағы революциялық бағыттағы журналды үш жыл бойы жылына 500 франктан демеп келгені айтылған.
Десек те, Катков әдебиетшінің өлгеннен кейінгі жалғыз дұшпаны емес еді. «Русский вестникпен» қатар «Московские ведомости» мен «Гражданин» де бойкот жариялады.
Жұртшылықты таңғалдырғаны: Тургеневтің қазасына Ресейдегі басты әдеби қоғамдардың бірі, Мәскеу университеті жанындағы Орыс әдебиетін сүюшілер қоғамы үнсіз қалды. Бірақ мұнда жағдай соншалықты бір мағыналы емес еді: қоғам көрнекті замандасының есіне арнап ашық отырыс өткізбек болған, бұл туралы газетте хабарландыру да шықты. Отырыста Лев Толстойдың өзі сөйлеуге тиіс еді, міне, осы естелік шара үшін тағдырлы болды. Мұнда да адамның жиіркенішті сипаты мен қорқақтығы рөл атқарды. Баспасөз істері жөніндегі Бас басқарма бастығы Феоктистов білім министрі граф Дмитрий Андреевич Толстойға тез арада жеткізді, ал ол Мәскеудің генерал-губернаторына рұқсат берді, отырыс жедел түрде жойылды. Бәрі Феоктистовтың Лев Николаевичті кез келген нәрсеге қабілетті ессіз деп санағанынан болды.
Заман өтіп жатыр, ал әдет-ғұрып, жалпы алғанда, өзгермейді.
