1983 жылдың соңында Калифорниядағы Гетти мұражайына артдилер Джанфранко Беккина хабарласып, біздің заманымызға дейінгі VI ғасырдағы тамаша сақталған мәрмәр мүсінді рекордтық 10 миллион долларға сатып алуды ұсынды

1983 жылдың соңында Калифорниядағы Гетти мұражайына артдилер Джанфранко Беккина хабарласып, біздің заманымызға дейінгі VI ғасырдағы тамаша сақталған мәрмәр мүсінді рекордтық 10 миллион долларға сатып алуды ұсынды. Мұражай қызметкерлері, әрине, екі метрлік куросты сараптамаға алып кетті, сараптама оның Афины археология мұражайындағы әйгілі куросқа стильдік ұқсастығын көрсетті.

Қолдары дененің бойымен төмен созылып, бір аяғы алға шығарылған жігіттің мұндай мүсіндері барлығы шамамен 200 табылған, сондықтан әрбір жаңа мүсін жаңалыққа айналуы мүмкін еді, әсіресе мұндай мінсіз күйінде.

Мұражай геологты шақырды, ол мәрмәрдан сынама алып, мүсіннің доломитті мәрмәрі Тасос аралынан шыққанын көрсетті, ал кальцит қабаты нысанның көне екенін айғақтады, өйткені доломит мыңдаған жылдар бойы кальцинацияға ұшырайды. Қысқасы, мүсіннің жасы дәлелденді, демек, оның түпнұсқалығына күмән болмады.

Куросқа оның шығу тегі туралы құжаттар топтамасы қоса берілген: мүсін 1930-жылдардан бастап швейцариялық доктор Лауффенбергердің коллекциясында тұрған, ол оны көне бұйымдармен сауда жасайтын атақты грек көпесі Руссостан сатып алған екен.

Куросты алғаннан кейін 14 ай өткенде мұражай ұжымы сатып алу туралы шешімге келді. Екі мың жылдық жігітті алғаш рет көпшілікке көрсеткенде, New York Times оған бірінші бетінде мақала арнады, өнертанушылар америкалық қазынаның мұндай құнды толықтырылуына мадақ жырын жырлады. Әлемде түгел сақталған он екі куростың бірі, мұның өзі қалай естіледі!

Алайда мұражай қауымы бір пікірде болған жоқ: құрдай жорғалаған мақтау сөздерге күмәншілдер қарсы тұрды.

Гетти мұражайының қамқоршылар кеңесінің мүшесі Федерико Зери мүсіннің тырнақтарына риза болмады. Грек мүсінінің ең ірі зерттеушісі Эвелин Харрисон мұражайдың бұл сатып алуға осыншама үлкен ақша жұмсағанына өкінді: курос оған жай ғана ұнамады. Метрополитен мұражайының бұрынғы директоры Томас Ховинг мүсінді тым жаңа деп тапты, оның жерде мың жыл да, жүз жыл да, тіпті он жыл да жатпағаны байқалып тұр екен. Дәл осындай пікірді Акрополь директоры Джордж Деспинис те айтты. Мүсін Грециядағы сол кезеңнің мүсін өнері жөніндегі жетекші мамандардың арнайы шақырылған симпозиумына жіберілді. Мүсіннің стилі Бенаки мұражайының директоры Ангелос Деловорриасқа жат көрінді. Афины археология қоғамының басшысы Георгиос Донтас та қабылдамағанын білдірді.

Әлде бұл жалғандық па? Мұражай не үшін мұншалықты ірі соманы сенімсіз олжаға оңай беріп жіберді? Мұражай қайталама сараптамалар тапсырды, заңгерлерге жүгінді. Жауап сергек шенеуніктерден келді: куросты сатушы ұсынған құжаттар топтамасында анық жалғандықтар болып шықты, хат жазылған кезде болмаған индекстері бар жалған пошта мөрлері, квитанциялар шығарылғаннан кейін сегіз жыл өткенде ашылған банк шоттарына сілтемелер, бұл деректер сатып алудың провенансы жалған екенін анық көрсетті.

Мұндай ашылымдардан кейін неғұрлым мұқият стильдік талдау куростың грек және америкалық мұражайлардағы түрлі әйгілі мүсіндерден жасаушы алған бөлек элементтерден құралғанын дәлелдегені таңқаларлық па? Мұражай қызметкерлерінің соңғы үмітін бірнеше жылдан кейін осы куростың келбетінің, пропорциясы мен материалының Швейцариядан табылған кішірек өлшемді 1980 жылғы жалғандыққа керемет ұқсастығы сейілтті.

Геологтың мүсіннің жасы туралы қорытындысына келсек, мұнда да өкінішті қате кетті: басқа маман мұндай көнерту мәрмәрге картоп көгі әсер еткенде өте қысқа уақытта-ақ қол жеткізуге болатынын бірден айтты.

Соған қарамастан, экспонат бүгінге дейін Гетти мұражайының коллекциясында тұр, тек біздің заманымызға дейінгі 530 жылдағы белгісіз шебердің мүсіні қазіргі заманғы жалғандық болуы мүмкін деген жазумен, бірақ бұл нақты емес)