Виктор Гришиннің 1975 жылы Таганка театрындағы «Белбеулерді тағыңыздар!» спектаклінде болуы
Мәскеудің көпжылдық градоначальнигі Виктор Гришиннің 1975 жылы Таганка театрына барғаны туралы әңгіме баяғыда қаупа-қиял қоспаларға малынып, аңызға айналып кеткен. «Белдіктеріңізді таққыңыз!» спектаклінің өзі кеңестік жүйенің кемшіліктерін ашық мазақ еткендіктен, театр репертуарында ұзақ тұрмады. Қойылым туралы мәлімет өте аз қалған, бұл оның көркемдік құндылығынан да хабар беруі мүмкін. Рецензиялар мен фотоматериалдардың саны да өте аз. Ең құнды дерек, сірә, спектакльге Мәскеу қалалық партия комитетінің бірінші хатшысы Гришиннің келгені туралы бір оқиға ғана. Оны қатысушылардың өз сөзімен тыңдап көруді ұсынамын.
Пьесаның авторы, жазушы Григорий Бакланов:
«Түстен бастап-ақ театрға азаматтық киімді жолдастар келіп, бәрін қарап, тексерді, ал мен жарты жетіде Любимовтың кабинетіне келгенде, онда телефон басында екі адам кезекшілік етіп отыр екен, Таганка алаңы тып-типыл, қозғалыс жабылған. Гришин әйелімен бірге алып зилмен келіп, төменде театр басшылығы қарсы алды, кабинетке көтерілді…
Бәлкім, осы барудың өзі және оған дейінгі барлық дайындық адамдарға қорқыныш салған шығар, бәлкім, шектен тыс жарамсақтықтан шығар (театр директоры Дупак жоғары қонаққа болашақ жоспарларды баяндап, болашақ ғимараттың макетін көрсетіп, алғыс айтып отырды, ал кабинеттегі есік үстіндегі қызыл шам жыпылықтады: бірінші қоңырау! Қайта жыпылықтады: үшінші қоңырау!), толық масқара шықты: спектакль жоғары қонақсыз басталып кетті. Ақыры жүрген кезде фойе бос еді, тек жақын есіктердің алдында актерлер қаптап тұр: енді шығуы керек! Бұл актерлер дәл сол сәтте құрылысқа бір нәрсе істеуге ұшып бара жатқан жоғары комиссияны бейнелейтін болатын… …актерлер көрермен залына кіріп, прожектор оларды ұстап, ұшақтағы креслоларына дейін ілестіріп апарады, сонда-ақ үстерінде стюардессалар ұшып-қона бастайды.
Міне, қорқып кеткеннен болар, актерлерді ығыстырып, алдыңғы жаққа Гришин мен оның әйелін өткізіп жіберді, ол өзі қаламай-ақ осы комиссияның басшысы болып шыға келді. Ал прожектор оларды ұстап алып, бәрін бастап жүрді.…».
Гришиннің бұрынғы бірінші орынбасары бұл оқиға туралы былай деп жазады: «Гришинді және оның әйелін тек актерлер ғана білетіндей аямай балағаттады».
Гришиннің өзі де өз естеліктерінде бұл жағдайды еске алады:
«Спектакльге біз басталуына жарты сағат қалғанда келдік. Ю. Любимов бізді өз кабинетіне шақырды… Театр жұмысы туралы әңгіме болды. Жетіге он минут қалғанда мен көрермен залына баратын уақыт болды дедім, ол әлі уақыт бар, бізді шақырады деп жауап берді. Бес минуттан кейін көрермен залында болатын уақыт болғанын қайта еске салдым. Ю. Любимов тағы да күте тұруды сұрады, біздің соңымыздан келеді деді. Сағат жетіде мен тұрып, спектакльге барамыз дедім. Иелері бізді сахнаға жақынырақ есіктен емес, көрермендер отырған креслолар қатарының жанынан өткізу үшін көрермен залының ортасындағы есіктен алып жүрді. Спектакль былай басталды: ашық сахна ұшақ салонын бейнеледі. Жолаушылар креслоларда отыр. Ұшақтың ұшуы кешіктірілуде, өйткені қандай да бір «бастық» кешігіп жатыр, міне, осы кезде бізді көрермен залына алып келеді, сөйтіп біз ұшақтың ұшуы кешіккеніне кінәлі «бюрократтар» болып шыға келеміз. Көрермен залы қатты күледі, қол шапалақтау естіледі. Біз, әрине, өзімізді ыңғайсыз сезінеміз. Мұның бәрі мені күлкілі жағдайға қалдыру үшін әзірленіп, ұйымдастырылған деп ойлаймын. Спектакльді соңына дейін көрдік. Аяқталғаннан кейін тағы да Ю. Любимовтың кабинетіне кірдік. Ол болған оқиғаға кешірім сұрап, оны «сатып кетті» деп айтты және т.б. Мен театр басшылығына ешқандай шағым айтпадым, наразылық, әсіресе ашу-ыза көрсетпедім. А. Вознесенский «Известиядағы» мақаласында жазғандай, театрды «жабуға» ешқандай әрекет жасалған жоқ, әрине».
Қорытындыны өздеріңіз жасайсыздар, ал толық көрініс үшін мынаны білген пайдалы: бұл тарихи анекдотты шаң басқан кулисалардан 1989 жылы Андрей Вознесенский өз мақаласында күтпеген жерден жазған кезде суырып алды. Дәл сол кезде Гришинге қарсы кең қоғамдық және мәдени ортада ұйымдастырылған науқан қызу жүріп жатты, ол оның Поклонная горадағы Жеңіс мемориалдық кешенін жасауға қолдау көрсетуімен байланысты болды, бұл қала тұрғындарының белсенді қарсылығын тудырды. Бірақ бұл енді мүлде басқа әңгіме.
Өзімнен бір-ақ нәрсе айтайын: «интеллигенциямен» ешқашан байланыспаңыздар.
