Saturday, 3 October 2026

Егер XIV Лев бірінші америкалық Рим папасы болса, онда XIII Лев «американизм бидғаты» деген терминді ойлап тапты

Share
Егер XIV Лев бірінші америкалық Рим папасы болса, онда XIII Лев «американизм бидғаты» деген терминді ойлап тапты

XIII Лев папа болған кезеңде АҚШ католиктері мен Ватикан арасындағы дау-дамайдың бір себебі американ дін басыларының өзгерістерге ұмтылуы болды: олар шіркеуді мемлекеттік құрылыстың тіректерінің біріне айналдырғысы келді.

Дәл осы кезеңде американ шіркеуінің рөлі штаттардың өзінде ғана емес, Ватикан ісінде де күшейе түсті: АҚШ-тағы католик шіркеуі шетелдегі шіркеулердің бірі ғана емес, нақты күшке айналды. Американ католиктерінің американ протестанттарымен жақындасу қадамдары Ватиканды әсіресе алаңдатты.

XIII Лев ықпалды американ кардиналы Гиббонсқа Testem benevolentiae, «Ізгілік куәсі» энциклика жолдап, американдықтар АҚШ-та әлемнің өзге елдеріндегі шіркеуден өзгеше, ерекше шіркеу құрмақшы деген күдігін білдіреді. Американизм бидғаты деген термин осылай пайда болады. Григулевич (бұл жағынан оған сенуге болады) Ресей империясының Ватикандағы өкілінің хатынан үзінді келтіреді: «Американизм бидғатын американ прелаттарының күмәні тудырды: латын мәдениетінің, атап айтқанда, Рим қаласының өзіне тән өнімі болып табылатын, билікке соқыр бағынуға негізделген және зайырлы үкімет билігіне сүйенуге дағдыланған рим-католик шіркеуі… өзінің қазіргі түрінде Солтүстік Америкада өмір сүріп, өркендей ала ма, мұнда ағылшын-герман мәдениеті үстемдік етеді, қоғамдық және жеке өмір бостандық пен өзіндік белсенділікке негізделген, шіркеу мемлекеттен мүлде бөлінген».

XIII Лев американизм бидғатын айыптайды. Бірақ іс одан әрі жүрмейді: соңынан папа американ епископатына жергілікті жағдайға бейімделуге рұқсат береді және барлық христиан шіркеулерін біріктіруге шақырады, бірақ Ватиканды қалтқысыз қолдау шартымен.

Жағдай Испанияның Куба және Филиппин патриоттарымен соғысы кезінде өзгерді. Испания тәжі мұрагерінің, кейінгі XIII Альфонстың бел әкесі болған папа президент, үкімет және американ элитасы алдында америкалық бейтараптықты сақтау үшін түрлі жолдармен араша түсті, ал бұл нәтиже бермегенде, кем дегенде Филиппин иеліктерін Испанияның қолында қалдыру үшін әрекеттенді. Американдықтар бұған көнбеді, Испания күштерін талқандап, испан иеліктерін басып алды, және бұл, таңғаларлығы, Ватиканның АҚШ-қа деген жанашырлығының лепін тудырды. Ол жергілікті дін басыларының американ шапқыншылығын қолдауынан көрінді, ал олар жақында ғана испандықтарды қолдап отырған болатын.

Кейін бұрынғы испан аумақтарындағы американ билігі Ватикан-мен «тарт-итер» мәнерінде тығыз қарым-қатынаста болды. Американдықтар Кубада шіркеулік некені жояды, сосын жерлерді секуляризациялаудан келген зиян үшін шіркеуге өтемақы алып береді, одан кейін Филиппиндегі бұрынғы шіркеу иеліктерін сатып алуға Ватиканның келісімін алады.

Report a translation error

Read more

Қыркүйек айындағы археологиялық олжалар, көрмелер, мұражайлар, театр және шіркеу жайлы дайджест

Қыркүйек айындағы археологиялық олжалар, көрмелер, мұражайлар, театр және шіркеу жайлы дайджест

Стругацкийлердің «Жол жиегіндегі пикник» романының финалында Алтын шардың алдында мынадай сөз айтылады: «Бәріне бақыт, тегін, ешкім ренжіп кетпесін!» Ешкімді ренжітпеймін деп уәде бере алмаймын, бірақ дайджест рубрикасы шынымен де тегін беріледі. Ендеше, арнадағы қыркүйектің басты жаңалықтары. Археология және адамның шығу тегі 🧑🏻‍🔬 Өзбекстандағы Оби-Рахмат үңгірінен жасы 80 мың жыл жебе

By Alexandr Radayev