Париж жалыны» балеті: 1932 жылғы Ленинград премьерасынан Үлкен және Михайлов театрларының қойылымдарына дейін

«Париж алауы» балетін Ленинградта Қазан революциясының он бес жылдығына орай қойды. Премьера 1932 жылы 7 қарашада Киров атындағы опера және балет театрында, ол кезде Мариинский театры осылай аталатын, өтті. Музыканы Борис Асафьев жазды, хореографиясын Василий Вайнонен қойды, либреттоны Николай Волков пен суретші Владимир Дмитриев жазды. Сюжеттің негізіне прованстық жазушы Феликс Грейдің «Марселдіктер» романы алынды. Романда Марсельден келген еріктілер батальоны Парижге жетіп, 1792 жылы 10 тамызда Тюильри сарайын штурмдауға қатысады, одан кейін XVI Людовиктің монархиясы құлады.

Асафьев балеттің жанрын «музыкалық-тарихи роман» деп анықтап, партитураға хор орындайтын «Са ира», «Марсельеза» және «Карманьола» революциялық әндерін, сондай-ақ Люллидің, Марен Маренің, Мегюльдің және Бетховеннің музыкасынан үзінділерді енгізді. Қойылым бұқаралық көріністер мен мінездік биге, дәлірек айтқанда халықтық билердің сахналық өңдеуіне құрылды. Баскілер биі мен па-де-де, соңғы актідегі басты кейіпкерлердің дуэті балеттің ең танымал нөмірлері болды. Па-де-де бүгінге дейін гала-концерттерде қойылымнан бөлек жиі орындалады.

Ольга Иордан, Наталья Дудинская, Нина Анисимова, Вахтанг Чабукиани және Константин Сергеев алғашқы құрамда басты партияларды орындады. Үлкен театр балетті 1933 жылы 6 шілдеде көрсетті. Авторлар қойылымды бірнеше рет қайта жасады, соның ішінде 1936, 1947, 1950 және 1960 жылдары. Киров театры оны 80-нен астам рет ойнады. 1964 жылы Вайнонен қайтыс болғаннан кейін балет репертуардан бірте-бірте кетті, ал Орыс балеті академиясы оның үздік үзінділерін оқу материалы ретінде сақтап қалды.

Үлкен театр 2008 жылы 3 шілдеде балеттің жаңа нұсқасын шығарды. Хореограф Алексей Ратманский оны қайтадан қойды, бірақ Вайненонның сақталған хореографиясын пайдаланды. Петербургтегі Михайлов театры 2013 жылы 22 шілдеде Вайнонен қойылымын қалпына келтірген Михаил Мессерер редакциясын көрсетті