Чернышевский айтып жүрген Герценнің отбасылық өмірі туралы аңыз және нақты деректер

Қызық, Чернышевский 1860-жылдардың өзінде-ақ Герцен туралы айтылатын аңыздың ықпалында болған.

Герцен үлкен махаббатпен үйленіп, жалпы алғанда бақытты отбасылық өмір сүрді. Бірақ оның бала кезінен сүйген, онымен бірге өскен қызбен некелесуінің алғашқы жылдарына түрмедегі қамаулық көлеңке түсірді. Герцен бекіністе тұтас бір жыл отырды. Оны жандармдар алып кеткен кезде әйелі екіқабат еді. Қорқыныштан бала керең-мылқау болып туды. Әйелінің денсаулығы да өмір бойы сыр беріп қойды. Тек жұбайы мен ұлының ауруына байланысты ғана Герценге Ресейден шығуға рұқсат берілді. Бір кезде Людовик-Наполеон, әлі ІІІ Наполеон болмай тұрып, І Николайға қызмет көрсетуге бел буып, Герценді ұстап алып, Ресейге жөнелтеді. Күйеуінің жер аударылғанын естіген әйелі құлап түсіп, қаза болады.

Бұл аңыз, жұмсақ айтқанда, толық шындыққа жанаспайтын. Николай Чернышевскийдің оны өзі таңдаған қызға байыпты түрде айтып беріп, егер ол өз өмірін онымен байланыстыруға бел буатын болса, болашақта оны да, сол арқылы қызды да күтіп тұрған қиындықтарға налуы таңғалдырады.

Бірінші. Герцен бала кезінен сүйген қыз оның немере қарындасы Наталья Алексеевна Захарьина болатын. Н. А. камергер әрі құпия кеңесші Яковлевтің, Герценнің әкесінің ағасының қызы еді. Наталья Александровна да, Александр Иванович те некесіз туған балалар болғандықтан, әкелерінің фамилиясын иеленбеді. Наташа мен Саша бірге тәрбиеленген жоқ, өйткені араларында 5 жыл айырма болды, бір-бірімен үстірт араласты, шын мәнінде Герцен Вяткадағы жер аударылуда жүргенде хат алмасу арқылы жақындасты, ал 17 жасар Натальяны Герценнің шешесі немере ағасымен қоштасу үшін кездесуге алып келген болатын.

Герценнің шынында да туғаннан керең ұлы Николай болды, ол 1843 жылы дүниеге келді, ал бұл кезде Герценнің, өздеріңіз білетіндей, ешқандай бекіністе отырмағаны белгілі. Николай, өкінішке қарай, ұзақ өмір сүрмеді, сегіз жасында Марсельден Ниццаға бара жатқан «Город Грасс» пароходының апатында қаза тапты.

1847 жылы Ресейден кеткеннен кейін Александр Герцен отанына қайта оралған жоқ. Наполеондардың ешқайсысы оны ұстаған да, тапсырған да жоқ.

Герценнің әйелінің денсаулығын шынында да қатты күйзеліс бұзды, бірақ ол бір сәтте өлген жоқ, кішкентай Коленькасының қайғылы қазасынан туындаған ұзақ қайғының салдарынан мезгілінен бұрын болған ауыр босанудан кейін қайтыс болды.