Наполеонның өмірбаяндық әдебиетінде оның балалық шағы туралы өте әсерлі бір естелік бар, ол императордың тұлғасына көп нәрсені ашады

Наполеонның өмірбаяндық әдебиетінде оның балалық шағы туралы өте әсерлі бір естелік бар, ол императордың тұлғасына көп нәрсені ашады. Он жасында ол Бриен-ле-Шато корольдік әскери училищесіне түсті. Отбасының материалдық қиындықтарын ескерсек, оның табына жататын адамдар үшін аса беделді осы мекемеде стипендия алу нағыз тағдыр сыйы болатын. Дегенмен бала жақсы білімнің өзі үшін не білдіретінін толық түсіне алмады, әсіресе өзі тап болған дұшпандық ахуалды ескерсек.

Бала француз ақсүйектерінен шықпаған, французша аз сөйлейтін және көптеген сыныптастарынан әлдеқайда кедей еді, сондықтан бірден мазақ нысанасына айналды.

Наполеонның туған жерін мектептегі жолдастары жабайылар елі деп атады, ол орташа оқушымен салыстырғанда кедей ғана емес, сонымен қатар жат жерлік, кездейсоқ адам, «итальяшка» еді. Алғашында оны «la paille au nez», яғни «мұрнындағы сабан» деп атады, кейін қарапайым текті ергежейлі деуге көшті.

Үйге алып кетуді өтініп жылағанына қарамастан, бір кездері француз басқыншылығына қарсы отты күрескер болған әкесі келіспеді, абырой ақшаға тәуелді емес деп ұқтырды. Наполеон бұл қатыгездігі үшін әкесін қарғағанын жазды. Мектептегі кішкентай Бонапарттың тәлімгері баланы әңгімеге шақырып, бұл училище Францияда осындай текті адамдарға әлеуметтік өсу мен одан әрі жетістікке жетудің сирек мүмкіндіктерінің бірі екенін түсіндіруге тырысты. Наполеон дүниенің әділетсіз екенін, бірақ оны өзгерте алатынын ұқты да, жаңа күшпен оқуға қайта кірісті.

Бала бір топ бұзақылардың қудалауы мен қорлауына ұшырады, өмірін өзгерткен күн келгенге дейін. 1783 жылдың қысында ол он төрт жаста еді, Бонапарттың басты қарсыласы Александр де Фонтен мектеп орналасқан иеліктің қарлы ауласында қар шайқасын өткізуді ұсынды.

Наполеон елу оқушыдан тұратын екі топтың бірін басқарды. Басқалардан әлі де кіші, бәрі мазақтайтын бала өз беделін бірден орнатуды ойлап, бекініс тұрғызуды бұйырды, оған қосымша қорғаныс орнатты. Шабуылға лагерьдің шекаралық қабырғасы бойына снарядтар дайындалды, оқ-дәрі жасалды, резервтік әскер бөлінді, тұтқындарға төлем көлемі белгіленді, Наполеон жолдастарына шайқас тактикасының не екенін түсіндірді.

Досы одан неге бұлай салмақты екенін сұрады, өйткені бұл қызық қой. Наполеон былай деп жауап берді: ең үлкен ләззат жеңіс.

Қарсыластардың қорғанысы тіпті жарамсыз еді: бір ғана кіреберісі бар дөңгелек сызық, оны Наполеон сарбаздарының шабуыл тактикасы лезде талқандады. Ол барлық бағытта жеңіске жетіп, бірнеше сағаттан кейін қызыл туды басып алды да, одан былай мазақ нысаны болған жоқ. Тәлімгер Бонапартқа жеңісті қалай қамтамасыз еткенін, қандай тәсілдер қолданғанын және ежелгі шайқас тактикасының сабақтары оған қалай көмектескенін сыныпқа айтып беруді ұсынды. Одан былай оған ешкім күлмеді.

Тамаша оқушы ретінде 1784 жылдың күзінде он алты жасар Наполеон Париждегі корольдік әскери училищеден орын алып, лейтенант атанды. Қалғанын тарих оқулықтарынан табуға болады.