Бүгін айдарына Грибоедов атындағы Хмелита мемлекеттік тарихи-мәдени және табиғи мұражай-қорығының директоры Надежда Кулакова­мен сұхбаттастық

Бүгін айдарына Грибоедов атындағы Хмелита мемлекеттік тарихи-мәдени және табиғи мұражай-қорығының директоры Надежда Кулакова­мен сұхбаттастық. Надежда Викторовна Хмелитада Грибоедов заманында-ақ есейген көне ағаштарды қалай күтетіні туралы ілтипатпен әңгімеледі.
- -
Хмелита ұзақ жасаушыларының емделуі туралы біз бұрын, өткен күзде, дендролог мамандар ағаштарға алдын ала тексеру жүргізген кезде де жазған болатынбыз.

- Осыған дейін Хмелита саябағындағы ағаштарды емдеп көрдіңіздер ме, әлде тек жай-күйін тексерумен шектелдіңіздер ме?

- Біз саябақтың жасыл тұрғындарын ұзақ бақыладық, олардың өздерін жайсыз сезінетінін көріп жүрдік. Сондықтан мамандарға жүгініп, жасы ұлғайған емен ағаштарын емдеуді жөн көрдік.

- Бұл жолы қандай ағаштарды емдедіңіздер және мамандар не дейді?

- Біздің саябақтағы емен ағаштары үш жас тобына бөлінеді: 100 жас, 200 жас және 300 жастан асқандар. Олар усадьбада болған талай оқиғаның куәгерлері. Ал мемориалдық аймақтағы жөке ағаштарының жас айырмашылығы әлдеқайда үлкен: жаңа егілгендері де бар, он жастан басталады, 150 жастан асқан көнелері де бар, дегенмен біздің белдеуде жөке мен басқа ағаштар әдетте ұзақ тұрмайды.

Саябақтың мақтанышы, мамандардың пікірінше, жасы шамамен 200-ге келетін шаған ағашы. Ол тоғанның жанында өседі және орта орыс белдеуінде сирек кездесетін түрге жатады.

Ағаштардың жасы мен жай-күйін керн алғаннан кейін анықтадық. Бұл рәсім бізге онша мұқият әрі ауыртпалықсыз емес сияқты көрінгенімен, мамандар ағаштарға ешқандай зиян келмейтініне иландырды. Діңге шағын тесіктер бұрғыланады да, діңнің сипаттамалары мен басқа көрсеткіштері бойынша ағаштың жасы мен жай-күйі анықталады.

- Ағаштардың бірінің діңіндегі өрт ізі қайдан пайда болды?

- Біздегі бір емен, көрінгендей, бір кезде өртенген, куәгерлер қалмаған. Емеңнің көмірленуі, ықтимал, найзағайдан болған. Өрт жағылған болуы да мүмкін, бірақ көбіне найзағай болса керек: тұтанған жердің сипаты мұндай өртеудің түріне тым тән. Тік жарықтар, ол аяздан болған жарықтар. Діңдерді діңде мекендейтін зиянкестер басып, өсіп кеткен.

- Ағашты емдеу процесі неден тұрады?

- Мәскеуден келген мамандар арнайы қырғыштар жасады, олармен алдымен ауру ағаштардың діңдерін өңдеп, артық ауру беткі қабатынан арылтты. Содан кейін қорғаныш ерітіндімен өңдеді. Әдетте бұл сұр түсті арнайы бояу, оның құрамында саңырауқұлақтар мен басқа зиянкестердің таралуын тоқтататын препараттар бар. Бірақ ең бастысы, қуыстың дұрыс желденуін және судың ағаш діңіне тікелей түспеуін қамтамасыз ету. Біз жарықтарды бітедік және діңнің тыныс алып, желдетілуі үшін еркін үрлеуді қамтамасыз еттік. Бұрын қуыстарға а-ля пломба салатын, бұл ағаштың өзіне қатты зиян келтіретін: ол шіріп, кейін құрып кететін. Біз басқа әдісті қолдандық және дұрыс күтім болса, емен ағаштарымыз бізді әлі талай уақыт қуантады деп есептейміз.

- Қорық аумағында Хмелита саябағынан тыс осындай көне ағаштар бар ма?

- Қорық аумағында бір кезде осында гүлденген усадьбалар саябақтарының бірнеше үзіндісі сақталған. Бұл Грибоедовтармен алыс туыс болған Лыкошиндер бір кезде тұрған «Григорьевское» усадьбасы. Онда аллеялар мен саябақ үзінділері қалған. Мұражай-қорық таяудағы болашақта аумақты абаттандырумен айналысқысы келеді. Сондай-ақ «Богородицкое» усадьбасы, қазір онда біздің «Батыс және резервтік майдан жауынгерлерінің рухына» әскери мемориалымыз орналасқан; саябақта жөке ағаштары қалған, бір кезде үлкен оранжерея және «Хмелита» усадьбасын қоршаған қорық аймақтары болған.

- -
Мұражайға инстаграмда жазылып, Грибоедовтар әулетінің ұясы туралы жаңа әңгімелерді бақылап отырыңыздар.