Арамызды қанға толтырсын арам қан, далаларымызды суарсын, егістіктер мен бақтарды бір сәтте су етсін бе?

Бірнеше жыл бұрын Францияда республиканың ұлттық рәмізі Марсельезаның сөздері төңірегінде қоғамдық талқылау өрбіді. Балалар, оның үстіне ерте жастан, қатыгездікті насихаттайтын сөздерді, сонда да осындай дөрекі түрде, естуге және айтуға тиіс пе?

Бұл талқылауда, әрине, француздардың өз тарихына деген қарым-қатынасының сүйкімділігі айқын көрінеді: сергелдеңге түспейтін, байыпты, әрі сонымен бірге сыншыл қарым-қатынас. 2019 жылдың ақпанында Парламентте мектептегі білім беру туралы заң жобасына дауыс берілді, онда Марсельезаға қатысты түзету дәл бар еді: гимннің сөздері барлық сыныпта, бастауыш сатыдан, яғни іс жүзінде балабақшадан бастап, міндетті түрде ұсынылуға тиіс дейді.

Айта кету керек, білім министрлерінің көбі Марсельеза деген тасқа сүрінді, әсіресе бұл ең кіші сыныптарға қатысты болғанда. Жерді суаратын арам қан, үлкендердің құлағына да тым өткір сөз емес пе?

Марсельезаны мектепке дейінгі балалар мен бірінші сыныптықтардың айтуына қарсы тұрғандар қанға шөлдеген үндеулердің республиканың ағарту жүйесінде негізге алынатындай көрінетін гуманистік құндылықтарымен онша үйлеспейтінін орынды атап өтеді. Екінші жақтан мынадай сұрақтар естіледі: сөздерден қорқу керек пе? Қатыгездікті өз тарихымыздан шығарып тастауымыз керек пе?

Көптеген дәлелдердің ішінде едәуір салмақтылары да бар, мысалы, әлі оқи білмейтін балалар жүрген мектепке дейінгі мекемелерде гимннің сөздерін іліп қоюдың қажеті не? Біреулер мектеп сонсоны да Отанға деген сүйіспеншілікті жеткілікті сіңірмейді, сондықтан өткеннің тек жарық әрі көзге жағымды беттерін ғана емес, басқасын да көрсетуге болады деп қарсылық білдіреді. Ал жоғары сынып оқушыларына қайырманың қатыгездігін республиканың құндылықтарымен қатар тарихи контекст туралы да айту арқылы түсіндіруге болатын болса, кішкентайлар туралы мәселе шынымен де ашық күйінде қала бере ме? Балаңыздың «біздің бостандығымызға қол сұққан адам, қол сұққан адам, бұл дүниеде тек қабірден орын табады» сияқты бірдеңені айтып жүргенін қалар ма едіңіз? Ал бұл, жай ғана айтып қоялық, 1792 жылғы оқиғаларға сілтеме жасайтын Марсельеза қайырмасының қанішерлігімен салыстырғанда әлі гүл ғана.

Егер біздің ата-бабаларымызда жау қанын төгу идеясы ерекше алаңдаушылық тудырмаса, онда біз де бұған дәл солай байыппен қарауымыз керек пе? Және біз «арам қан» ұғымының өзін түсіндіруді әлі талқылап отырған жоқпыз, ол біздің шындығымызда мүлде басқаша мағынаға ие болуы мүмкін..