Валерий Тишков І Петрге 1721 жылы берілген Отан әкесі атағы туралы
«..Бұл тұрғыда 1721 жылғы акт ерекше назар аударарлық: ол І Петрге бүкіл Русьтің императоры атағын берді. Сенат пен Киелі Синод мүшелері мемлекетке «Отан әкесі» атағын қабылдауын өтінді, өйткені ол өзінің «мемлекет билеген» тұсында Отан үшін көп еңбек сіңірді, бүкіл ресейліктердің мемлекеті мен ресей халқы күшті әрі құрметті болды. «Отан» терминінің өзі жаңалық еді, ол ресейлік саяси тілде бекімей де қалуы мүмкін болатын. Бірақ бұл термин patrie ұғымының баламасы ретінде қалды, патриотизм сөзі де сол ұғымнан жасалып, орыс тіліне «патриа» деген тұқымдық негізінсіз келіп енді. Патрияның орнын «отечество» сөзі басты, ал «отечествизм» шықпай, «патриотизм» бекіп қалды. «Отан әкесі» атағы латынша pater patriae сөзінің баламасы ретінде патшаның өз отарының рухани әкесі ретіндегі рөлінің жаңа мәнін орнатты.
Гринфельд жазғандай, «дискурс тұрғысынан бұл бұл сөзді қолдануға итермеленгендердің бәрінің санасы болмаса да, Петрдің басшылығымен ұлт идеясына қарай жылжу еді. Сөздіктегі бұл өзгеріс өте маңызды болды, ал жаңа ұғымдар бұған дейін өздерінің біреудің менсінбес құлы екенін үнемі еске салып келген жекелеген адамдардың санасына баяу сіңуге тиіс болды».
Әрі қарай ол Петр туралы жазады: «Петр ұлт болған саяси құрылымдардың бар екенін білгенімен, тіпті олардың арасында болу тәжірибесі болса да, Ресейді ұлт деп ойламады. Ол өзін мемлекетінен ешқандай ажыратпады. Бұл мемлекеттің оған өзінің жеке басының жалғасы болғандықтан еді. Өзі ұлтшыл болмай-ақ, ол өз қол астындағыларды ұлтшыл етуге тырысты, бірақ бұл өзіне қызмет етушілердің тиімділігі мен берілгендігін арттыратын дәрежеден аспады. Бәлкім, бұл міндетті орындауға қажетті құлшыныс пен табандылықтың жеткіліксіздігінен болар, оның жетістігі айтарлықтай мардымсыз болды. Шынында да, Петрдің өз қол астындағылардан мемлекетке қызмет етуді талап етуі (олар соның еркін, яғни берілген азаматтары болуға тиіс еді) мен олардың тек өзіне, өздерінің мейірімді әкесіне, жоғарғы билеушісіне, патшасы мен қорғаушысына ғана қызмет етуге тиіс екеніне деген қатаң сенімі арасындағы сәйкессіздікте бір аянышты нәрсе болды. І Петр өз қол астындағыларға жеке қадір-қасиет сезімін (азаматтық ұлтшылдықтың негізгі элементін) бермегенімен, оларға осындай күшті әрі атақты билеушінің қол астындағылары болу және, тіпті құлдық күйдегі шаруалар болса да, орасан зор әрі құдіретті империяның мүшелері болу мақтанышын берді».
Ресей мемлекеті билеушісінің толық атағы «император» және «патша» ұғымдарын бір мезгілде қамтыды, өйткені Петр «татар жерлері» – Қазан және Астрахан хандықтары үшін патша (хан) болды».
Валерий Тишковтың «Ресей халқы. Ұлттық өзіндік сананың тарихы мен мәні» кітабынан
