Оренбург губернаторы Игельстром мен Тайкара, Қазақстандағы тұңғыш әйел жер иесі

Қазір бір махаббат драмасы еске түсті. Екатерина дәуірінің мәртебелі мырзасы граф Осип Игельстром Варшавадағы сәтсіздіктері үшін зейнетке шығарылып, өмірінің соңын сонда өткізуге жіберілген еді. Императрица қайтыс болғаннан кейін І Павел оны Орынборға әскери губернатор етіп тағайындады.

Орынборда 60 жастағы Игельстром текті қазақ әйелі Тайқарамен танысып, оған есі кете ғашық болды. Тайқара Орынбордағы сот шенеунігіне, қожа тектес қазаққа тұрмыста болатын. Тайқараның некесі қандай болғанын күйеуінің әйелдерге қатысты зорлық-зомбылық әрекеттерді бірнеше рет жасағаны туралы деректерден бағалауға болады. Отбасылық өмірі оңбағаны көрініп тұр.

Бірақ Тайқара өз заманының бірегей әйелі болатын: некеде бақытсыз болған ол ықпалды сүйіктіге ие болып, тағдырын өзгертті. Замандастарының жазуынша, 36 жастағы ақсүйек әйел Игельстромды баурап алып, көптеген саяси шешімдерде іс жүзінде өз еркін оған таңып отырған. Тарихшылар әскери губернаторды Кіші жүзге хан билігін қайтарғаны үшін кінәлайтын болады, ал бұл тек Тайқара мен оның әулетінің мүддесі үшін жасалған еді.

Тайқара ханым Кіші жүздің ханы Нұралының қызы болатын. Анасы Нұралының әйелі болған, бұл әмеңгерлік дәстүрімен жасалған еді: 1760-жылдары бірінші күйеуі, Нұралының інісі сұлтан Шыңғыс қайтыс болғаннан кейін. Сонымен бірге Тайқараның анасы да жоғары тектен шыққан, оның атасы үш жүздің барлық қазағының киелі сопылық ұстазы сайид Мұхаммед қожа болған. Тайқараға деген жалпыға ортақ құрметті осымен түсіндіруге болады, оны патша шенеуніктерінің құжаттарда оны княгиня Тайқара деп атауы және барлық деңгейдегі қазақ қызметкерлерінің оның мүдделерін қорғауға жәрдемдесуі тек күшейте түсті.

Тайқара халқына хан билігін қайтарып қана қоймай, жеке мүдделерін де ойлады. Ол күйеуі-зорлықшыдан нәзік кек алып, сот арқылы оның барлық ата-баба жерлерін өз меншігі деп таныттырды. Бұл, әрине, бұрын-соңды болмаған жағдай: Тайқара Қазақстан тарихындағы алғашқы жер иесі әйел болды. Екіншіден, өзіңіз ойлап көріңіз, бір әйел көп жылдар бойы күйеуінің руына тиесілі болған, негізінде қауымдық жерлерді жеке меншікке сот арқылы тартып алды.