Ресейдегі Варшава кітапханасының тарихына қатысты Император кітапханасының алғашқы қызметкерлерінің бірі Михаил Иванович Антоновскийдің қызықты құжаттары бар

Ресейдегі Варшава кітапханасының тарихына қатысты Император кітапханасының алғашқы қызметкерлерінің бірі Михаил Иванович Антоновскийдің қызықты құжаттары бар. Жазушы, тарихшы және аудармашы М.И. Адмиралтействодан және флоттан бастап дипломатиялық тапсырмаларға дейін мемлекеттік қызметпен айналысты. 1790 жылы Антоновский Варшавада болды, ал қызық жағдайлардың тоғысуымен Залуски ағайындылардың көпшілік кітапханасын аса мұқият тексерді, мұның бәрі жуық арада Ресейдің меншігіне өтетінін алдын ала сезгендей еді.

Шынында да, түрлі оқиғалардан соң, соның ішінде Ресей туралы сөкеттік ойлары мен француз революциясын мақтағаны үшін тұтқындалып (бұл істі ІІ Екатеринаның өзі қарауға мәжбүр болды, ақыры ол зиялыны ақтады), М.И. «Санкт-Петербургте сол кезде жасақталып жатқан Император көпшілік кітапханасына» жұмысқа жіберілді. Кітапханаға дәл осындай атауды ұсынған адам сол болған деп есептеледі.

Антоновский Варшава кітапханасының қорларын талдаумен, жүйелеумен, сипаттаумен, бағалаумен және бөлумен айналысып, мұнда бірден шешуші рөл атқара бастады. Бірақ екі жылдан соң оның жағдайы нашарлады: кітапхана директорымен тұрақты қақтығыстар басталды, ал директор етіп І Павел анасына қарсы шығып (ол бұл тұлғаны сынап, сарайдан алыстатқан еді) қашқын француз дипломаты Огюст де Шуазёль-Гуфьені тағайындаған болатын. Бірнеше жылдан кейін француз Михаил Антоновскийді кітапханадан түпкілікті ығыстырды, оны 1799 жылы жұмыстан шығарды.

Міне, енді ең қызығы басталады.

Кітапхана кеңсесінің мұрағатында Антоновскийдің 1797 жылғы ісі сақталған, оған қарағанда Антоновский қылмыстық тізбекті әшкерелеген. М.И. директордың қамқорлығымен әлі сипатталмаған Варшава қорларынан ең құнды қолжазбалар жоғалып жатқанын, оларды Гуфьенің шетелдік қызметкерлері мен сыбайластары достарына, соның ішінде сол кездегі белгілі поляк Чацкийге беріп жүргенін айтқан.

Огюст Шуазёль қорларды зерттеу жұмыстарын әдейі тежеп, олардан ең құнды даналарды алып қою үшін кітапхана жоспарының жасалуына кедергі келтірген. Салыстыру үшін: Антоновский 10 айда 150 мың томды жіктеді, ал Шуазёль-Гуфье 2,5 жылда, ешбір жоспарсыз, дәл шетелдіктерден құралған жоғары еңбекақылы үлкен штатпен бұл көлемнің төрттен бірін ғана «ретке келтіре» алды. Антоновский қолжазбаларды ұрлау схемасын әшкерелеп, бұл туралы директорға рапорт жазғанда, оны бірден жұмыстан шығарып, Шуазёль тірі кезінде ешқашан кітапханашы бола алмайтынын және кітапханаға кіре алмайтынын айтқан.

Сонымен бірге француз ешқандай қорықпай, орыстардың құнды Варшава кітапханасымен агариялықтардың Александрия кітапханасымен істегенінен де жаман істегенін айтып жүрді, ал өзі кітапханаға кіруге шетелдіктердің сансыз көп тобына ордер жазып беруін жалғастыра берді, олар ешбір жасырынбай қоймаларды тінтіп, табылған ең таңдаулы даналарды ұрлады. Адал қызметкерлер кітапханадан жоғала бастайды. Алаяқтар өркендейді. Хатшыларға үлкен ақша бөлінеді, бірақ Антоновскийдің прокурорға жазған хатынан кітапхана ешқандай хатшыларды жалдамағанын, олардың жұмысын растайтын қолхаттар мен кітаптар да жоқ екенін білеміз.

Бұл істен генерал-прокурор Лопухин де, бұрынғы кабинет-министр Попов та, бұрынғы генерал-прокурор князь Куракин де хабардар болғанына қарамастан, Гуфье 1800 жылға дейін қызметін сақтап қалады, сол жылы император оны Литваға жер аударуды лайық көрді. Кітапхананың жаңа директоры болып А.С. Строганов тағайындалады, Антоновскийді қызметке қайтарады, жалпы ол Император кітапханасында 14 жыл қызмет етеді, рас, 1810 жылы оны тағы да жұмыстан шығарады, бірақ бұл жолы басқа жанжалға байланысты: ІІ Екатерина мен Вольтердің жарияланған хат-хабарындағы плагиатқа қатысты.