2015 жылғы 10 қарашада Британ Қауымдар палатасында, менің ойымша, тарихтағы ең әдемі саяси сөздердің бірі айтылды
2015 жылғы 10 қарашада Британ Қауымдар палатасында, менің ойымша, тарихтағы ең әдемі саяси сөздердің бірі айтылды. Ақылды да зиялы Рори Стюарт парламентте кірпілерді қорғап сөйледі. Оксфордтың пікірталас клубының, Итонның және Драгон скулдың түлегінің осы тамаша он минуттық сөзімен танысуды ұсынамын: https://www.youtube.com/watch?v=vqTkLoekm_0
Сөз грек ақыны Архилохтың қанатты тіркесінен басталады, оны Исайя Берлин өзінің атақты эссесінде келтіреді: «Түлкі көп құпияны біледі, ал кірпі біреуін ғана біледі, бірақ ең бастысын».
Сөйлеудің өзі кірпіні Англияның ұлттық символына айналдыру туралы ұсынысқа байланысты болды. Дегенмен, бұл идея едәуір даулы, өйткені кірпіні Saatchi & Saatchi 1992 жылғы сайлауда консервативті партияның жарнамалық науқанында пайдаланған болатын.
Кірпінің экожүйенің бөлігі ретіндегі маңызынан бөлек, Стюарт кірпілер популяциясы экологиялық индикатор да екенін айтады және түрді аралда сақтап қалудың мұндай қарапайым шешімдерін ұсынады: жер иеліктерінің тірі қоршауларынан кірпілерге арнап өткелдер жасау.
Спикер кірпілердің парламентте 1566 жылдан бері алғаш рет талқыланып отырғанын айтады. Мұнда патшайым І Елизавета тұсында өлтірілген әрбір кірпінің басына үш пенстік сыйақы белгіленгені айтылып отыр. Кірпілермен соғысудың басты себебі олардың түнде жерде жатқан сиырлардың желініне жабысып, сүтінің бәрін ішіп қояды деген нанымдағы болатын. Кірпіге деген опасыз өшпенділік екі жүз жылда 56 миллион жыл бұрын динозаврлардың аяғының астында жүгірген жануардың толық жойылуына аз-ақ қалды.
Фольклор мен әдебиетте сиқырлы, жұмбақ тіршілік иесі ретінде аталған, бірде-бір халықты бей-жай қалдырмаған кірпі екі мың жылға жуық зерттелу тарихында адасушылықтар мен сорлы аңыздардың құрбаны болды. Алғашқы ғылыми дерек Аристотельдің еңбектерінде кездеседі, ол кірпі арқасымен өзі жинаған алмаларды тасиды деп қателесіп есептеген. Кірпілер туралы Севильялық Исидор да жазған, оның айтуынша, кірпілер үйілген жүзім шоқтарын арқасына салып жүреді. Бюффон адасушылықты одан әрі дамытып, кірпі бұл жемістерді қыста қоректену үшін інге сүйрейді деген пайымдау жасады. Алайда кірпілер терең ұйқыға кетеді және қысқы азық жинамайды.
Тағы бір аңыз, таза британдық аңыз, кірпінің бес тісі күнәһарлардың Жаратқан алдындағы бес ақталуының символы деп айтатын. Бірақ кірпінің тісі бес емес, отыз алты: жоғарғы жақта 20, төменгі жақта 16. Бес тіс, таңғаларлық болғанымен, теңіз кірпісінде бар: әр жақта бір-бірден.
1566 жылдан 1800 жылға дейін 2 миллионға дейін кірпі жойылды, тек 1908 жылы ғана Ауыл шаруашылығы министрлігі ресми қағаз шығарып, онда кірпілердің жатқан сиырлардың емшегінен сүт іше алмайтыны түсіндірілді. Бүгінгі күнге дейін Британияда кірпілер жойылу қаупінде тұр, көптеген британдықтар оларды жабайы табиғатта ешқашан көрмеген, тек хайуанаттар бағынан ғана көрген.
