> ## Content Index
> Fetch the complete content index at: https://theparnassian.com/kk/llms.txt
> Use this file to discover other available public pages before exploring further.

# 1833 жылы көктемде Таганрогтағы тамақханада Гарибальди Мадзини мен Жас Италия туралы естіді
- URL: https://theparnassian.com/kk/v-taganroge-v-odnoi-iz-blizhaishikh-k-portu-ulits-byla-staraia-kharchevnia/
- Published: 2023-10-30T18:20:16.000Z
- Updated: 2026-10-02T18:50:11.000Z
- Author: Alexandr Radayev
- Tags: Мұрағат, Тұлғалар

Таганрогта, айлақтың жанындағы көшелердің бірінде ескі тамақхана болды. 1833 жылдың көктемінде онда көзі жарқыраған, сөзі шабыттанған жас қара торы жігіттің төңірегіне көптеген итальяндықтар жиналатын. Бұл темекі түтінінен қарақошқыл тартқан қабырғалы кең бөлме еді. Мекеме иесі бұрышта, әулие Георгий бейнесінің астындағы орындықта отырып, мүлгіп жататын. Бір ғана шам кеңістікті әлсіз жарықтандырды, сондықтан жиналған бірдей ойлы жолдастар екінші қараңғы бұрышта отырған кісіні байқамады.  
«Жеті патша, деді жігіт, біздің мойнымызда жеті өлімші күнәдей отыр. Біз, олардың бірі Франциск Моденскийдің қол астындағылар, Чиро Менотти бастап көтерілдік. Парма, Болонья және Романьяның басқа қалалары қанаушыларды қуып шықты. Бостандықтың таңы біздің үстімізде атып келе жатқан-ды, кенет Модена герцогы күшін жинап, шетелдіктердің қолдауымен өзінің сұрапыл билігін қайта орнатты, ал бақытсыз Менотти шынжырға байланып, казематта тұрып жатыр. Бірақ қабірлерден де апостолдар тұрады! Бір адам ұлы ой ойлады. Құлдық, төмендік, сатқындық пен озбырлық елі болған көне Италия жойылуы тиіс. Жас Италияның уақыты келе жатыр! Бұл адам тұтқындардың шынжырларын үзеді. Оның өртеген сөзі жастардың жүрегін тұтандырады, оның даусы тирандардың құлағына жетіп, бауырларды кек алуға шақырады».  
— Ол адам кім? деп сұрады теңізшілердің кейбірі.  
— Ол кім? деп сұрады жоғарыда айтқанымыз бейтаныс кісі де, отырған қараңғы бұрышынан шығып келе жатып.  
— Оның есімі, деп жауап берді жас жігіт, нұрмен қоршалады; қазіргі сәтте ол Италияның көзге көрінбес жаны. Ертең ол бізді кекке бастайтын жетекші жұлдыз болады. Оның есімі Джузеппе Мадзини. Ол ақын әрі ойшыл. Отанның азабы оны жылатады. Езгілеушілердің таяғынан құтылуға тырыспай налып жүргендердің төмендігі оны жан-тәнімен ашындырады. Әлсіздің көз жасы оның бойында аяушылық пен көмектесуге деген ұмтылыс тудырады. Альпінің қарлы шыңдарынан Этнаға дейін ол патриоттық тасқынды оятты. Отан папалар мен патшалардың құлдығында болмауы тиіс. Уақыт жетті, біздің ақынымыз Росеттидің аузымен бостандық Италияға үн қатады:

«Дулығаңды киіп, митраңды қоя сал, әлемнің кәрі иесі; тұр, терең ұйқыдан тұр; мен сенің жаңа күніңнің таңымын».

— Бауырым, сен жарылқана бер! деп айқайлады бейтаныс кісі өзін-өзі білмей, шешенді құшақтауға ұмтылып.— Осы күнге дейін мен қараңғыда жүрдім, сен мені нұрландырдың: енді не істейтінімді білемін. Италия бар, менің де отаным бар! Жарылқана бер!  
— Ал сен кімсің? деп сұрады таңғалған шешен.  
— Мен де сен сияқты итальяндықпын, деп жауап берді ол, сені қалай ашындырса, мені де зорлық пен қорлық солай ашындырады; бостандыққа деген махаббат менің ішімде жанып тұр... менің атым Джузеппе Гарибальди!  
Сол күні кешке ол туралы жас шешен ең отты жақтастарының бірі болған «Жас Италия» құпия қоғамына жазылды. Қызық жай! Гарибальди өзінің патриоттық болашағын алғаш рет Ресейде аңғарды.  
Гарибальдидің жетілуі жылдам болды. Дәл сол жылы сенсимонистер Парижден Константинопольге қашты. Олар отырған кемені Гарибальди басқарды. Олардың арасында Суэц каналын қазуды сол кезде де армандаған Фердинанд Лессепс және сол кезде өзінің «Шөлдегі әуендерін» ойластырған музыкант Фелисьен Давид болды. Қашқындардың басшысы Барро Гарибальдиге бүкіл зардап шегуші адамзатты бақытты етуге тиіс сенсимонизмнің кең жоспарлары туралы айтты. Ал отыз жылдан кейін Гарибальди жазды: «Барроны танымай тұрып, мен тек отанымды ғана сүйетінмін; онымен таныс болғаннан бері мен адамдарды сүйетін болдым.

**«Гарибальди өмірінен көріністер». (Бір бұрынғы еріктінің жазбалары бойынша)**