> ## Content Index
> Fetch the complete content index at: https://theparnassian.com/kk/llms.txt
> Use this file to discover other available public pages before exploring further.

# 1805 жылғы қарашада Потсдамда Ұлы Фридрихтің қабірінің басындағы І Александр және анттың тағдыры
- URL: https://theparnassian.com/kk/smotriu-na-aleksandra-i-u-groba-fridrikha-velikogo-i-v-ocherednoi-raz-dumaiu-do-chego-zhe-strannaia-privychka-shastat-po-mogilam-postoronnikh-liudei/
- Published: 2026-11-16T14:05:40.000Z
- Updated: 2026-11-17T09:01:15.000Z
- Author: Alexandr Radayev
- Tags: Мұрағат, Өнер, Монархиялар, Бақылаулар, Тұлғалар, Алтын ғасыр

І Александрды Ұлы Фридрихтің қабірінің басында көріп отырмын да, бөтен адамдардың бейітін аралай беру деген қызық әдет-ау деп тағы бір ойланамын.

Сурет бойынша ойып салынған гравюраны Совёр Ле Гро салған суреттен 1806 жылы Иоганн Берка акватинта техникасымен орындаған. Император Александр «Фридрих II» деген жазуы бар саркофагты нұсқап тұр. Ақ жамылғы жамылған императрица Луиза екі монархтың ортасында тұр. Оң жақта қолында қабір үңгірінің кілті бар қызметші күтіп тұр. Төменде, Ресей мен Пруссияның елтаңбаларының үстінде қол алысу бейнеленген.

Үңгірдегі осы түнгі салтанат пруссиялық жұртшылыққа қатты әсер етті, оны Наполеонға қарсы одақтың нышаны ретінде небір түрлі пішінде талай рет бейнелеп жүрді.

Бірақ маған қалсам, бұл сапарда қандай да бір некромантия, жерленген адам шынымен де сол жерде жатқанына көз жеткізгісі келгендей, жерлеу орындарына барып тұруға деген дерттің белгісі бар. Жоқ, өлілерге бәрібір, олар Диогенше қала қабырғасының сыртына лақтырылғанды қалауы мүмкін деп айтып отырғаным жоқ. Бірақ олар осынша келушілерді қалар ма еді?

Бұл тірілерге керек. Мені абыржытатыны да сол. Ата-бабалар мен туыстардың қабірімен бәрі аз-маз түсінікті: қабірді күту туыстықты бекітуге, ұрпақтар байланысын ұзартуға, бір әулет пен бір отбасына тиесілі екеніңді сезінуге көмектеседі. Таныс есімі бар құлпытас өліні қасыңда бар сияқты етеді. Ал сізге ешқандай қатысы жоқ мүлде бөтен жерленгендермен қандай байланыс болуы мүмкін? Мынау таңылған жылы шырай не деген? Бірде-бір қолбасшы немесе жазушы сізді дәл өз қабіріне шақырған жоқ қой? Халық соқпағы қолдан жасалмаған ескерткішке қарай шөптеспеуі керек, қабір тасына емес.

Міне, бүкіл Ресейдің императоры Потсдамға келеді де (!), 1805 жылғы 4 қарашада түнде Пруссия королі ІІІ Фридрих Вильгельммен және патшайым Луизамен бірге гарнизон шіркеуінің қабір үңгіріне түсуді ұйғарады. Құдай мейірімімен билеуші, сіз ол жерде не ұмыттыңыз? Бір күн бұрын Ресей мен Пруссия Потсдам конвенциясына қол қойған еді, соған сәйкес Пруссия, Наполеон оның делдалдығын қабылдамаса, оған қарсы соғысқа кіруге уәде берген. Ал кетер алдында Александр неге екені белгісіз одақтастарымен ІІ Фридрихтің қабірханасында қоштасқысы келеді. Олар үңгірге түседі: император металл табытта жерленген, металл табыт саркофагта тұр, саркофаг үңгірде, үңгір ғибадатхана едені астындағы криптада. Міне, металл торының ар жағындағы осы жерлеу орнына қарап тұрып, монархтар бір-біріне мәңгілік достыққа ант етеді.

Не үшін ант етеді? Марқұмды куә етіп алу үшін бе? Шарттың кепілі үшін бе? Жабық табыттың басында берілген антты бұзу жай антты бұзудан ұят па екен? Патшаның уәдесі өзінен-өзі алтыннан құйылған емес пе? Ал бұл өзара міндеттемені дипломатиялық құжат түрінде ресімдеп бекітуге болмай ма еді? Әлде І Александрдың Пруссияға адалдығына берген антына, әскери даңқтың нышаны болған, ғұрыптық көріністің бірнеше қабаты астында шіріп жатқан оның бейнесінің қатысуы ерекше күш береді ме, ал өзі-ақ сөзін ұстауға ниеттенген өзі-ақ билеушінің қалауы ондай күш бере алмай ма? Бірақ шын мәнінде бұлай жұмыс істемейді ғой.

Бір айдан кейін, 1805 жылғы 2 желтоқсанда Наполеон Аустерлицте орыс және австрия әскерлерін талқандады. Ал Пруссия соғысқа кірген жоқ. Антқа жеткен соң алты аптадан кейін ІІІ Фридрих Вильгельм Шёнбруннда Наполеонмен одақ жасасты. Сонда бұл қабірдің салқынына серуендеулер, өлілерді куәға шақырулар және табыттың қақпағына соғылған анттар не үшін болды? Бірінші мүмкіндікте-ақ австриялық меланхолик өзі Ресеймен бірге соғысуға ант еткен жауының жағына өтіп кетсе?

Жоқ, олай емес. Шешімсіз Фридрих Вильгельмге бұл концерттің неге керек болғаны түсінікті. Ал біздің, айтпақшы, православие патшамызға бөтен марқұмдардың (немере-шөбере нағашы деген бір құрлы туыс емес), оның үстіне бидғатшылардың басында осы күлкілі культке араласудың не қажеті болды? Айтпақшы, Александр пруссиялықтардан өзгеше, өз сөзін, керісінше, ұстады. Орыс әскері 1807 жылы Пруссия үшін соғысты, ал Тильзитте Наполеон Фридрих Вильгельмге жарты патшалықты қалдырды және мұны орыс императорына деген құрметтен жасап отырғанын атап көрсетті.

Айтпақшы, Фридрих өзі үңгірде жатқысы мүлде келмеген, өзін Сан-Суси террасасында иттерінің қасына жерлеуді өсиет еткен. Бірақ оның еркін ешкім орындаған жоқ, осындай көріністер үшін-ақ

![](https://theparnassian.com/content/images/2026/11/file_582.jpg)

![](https://theparnassian.com/content/images/2026/11/file_583.jpg)

![](https://theparnassian.com/content/images/2026/11/file_584.jpg)

![](https://theparnassian.com/content/images/2026/11/file_585.jpg)