> ## Content Index
> Fetch the complete content index at: https://theparnassian.com/kk/llms.txt
> Use this file to discover other available public pages before exploring further.

# Музей директоры Иван Бондарь 1941 жылғы қыркүйекте скиф алтынын Киевтен алып шықты
- URL: https://theparnassian.com/kk/prodolzhaia-seriiu-zametok-o-podvigakh-uchenykh-muzeishchikov-i-rabotnikov-kultury-vo-vremia-voiny-segodnia-ia-rasskazhu-o-sudbe-unikalnoi-kollektsii-istoricheskikh-dragotsennostei-v-ki/
- Published: 2017-05-16T12:57:33.000Z
- Updated: 2026-10-02T19:00:28.000Z
- Author: Alexandr Radayev
- Tags: Археология, Мұражайлар, Мұра, Тұлғалар

Соғыс кезіндегі ғалымдардың, мұражайшылар мен мәдениет қызметкерлерінің ерлігі туралы жазбалар сериясын жалғастыра отырып, бүгін Киев-Печерск лаврасындағы тарихи асыл бұйымдардың бірегей коллекциясының taғдыры туралы әңгімелеймін.

1941 жылғы қыркүйектің екінші аптасында шайқас шебі Киевке тақап келді, қаланы тастап кету туралы ұсыныстар жиі айтылды. Асығыс эвакуация енді-енді тоқтауға айналған еді, бірақ көпірлерді жару мен маңызды нысандарды жою туралы бұйрық әзірге жоқ болатын.

Лавраның ішінде орналасқан Мемлекеттік тарих мұражайы осы уақытқа дейін толық эвакуацияланбаған еді. Соның ішінде мұражайда әлі де асыл бұйымдар жинағы, яғни монеталар, ыдыс-аяқ, асыл тастармен әшекейленген қару және басты қазына, яғни скиф алтыны қалып қойған болатын.

Әрине, ең алдымен Хмельницкийдің қолжазбалары, украин гетмандарының жарлықтары және крепостной шеберлердің туындылары неге шығарылды екені таңғаларлық! Осыған ұқсас жағдай КСРО-ның басқа мұражайлары мен мұрағаттарында да қалыптасты: мысалы, алдымен Лениннің хаттары мен Маркстің қолжазбалары эвакуацияланып, одан кейін ғана фламанд шеберлерінің картиналары шығарылды. Дегенмен шығарылмай қалған құндылықтардың күйреуі тек уақыттың жетіспеуінен болған шығар.

Алтынды Киевтен қала жауға берілгенше мүмкіндігінше тезірек шығару керек болды. Әскери бөлімдер Украина астанасын тастап кете бастаған еді, ал бұл мұражай қорларын тонаушылар мен ұрылардан күзететін адамның іс жүзінде болмайтынын білдірді.

Мұражай директоры Иван Васильевич Бондарь жағдайды өз қолына алды. Мұражайдағы скиф алтыны 16 килограмм болып шықты. Бондарь оны картоп салынған қапқа тығып, арқалап көтеріп жүрді. Ол лавраның жанынан далалық асхана өтіп бара жатқан сәтті күтіп, арбаға қосылды да, құнды жүкті күзетпен қамтамасыз етті. Директор құнды заттарды шығаруға көмектесе алатын Мемлекеттік банкке бара жатты. Бірақ, афсус, банктің пойызы Киевтен бір апта бұрын кетіп қалған екен. Бондарь өз құндылықтарын эвакуациялаған басқа мекемелерге қоңырау шала бастады, бірақ олардың бәрі алтынды өз жауапкершілігіне алудан бас тартты.

Бұл сәттілік пе, әлде мұражай құдайларының қолдауы ма, әйтеуір Подолда Украина Ғылым академиясы мұражайларының экспонаттары үшін жалға алынған баржа тұр екен, Бондарь өз жүктерін соған орналастыруға келісе алды. Орау мен баржаға тиеу кезінде Бондарьға әскерге шақырылмаған және эвакуацияланбаған мұражайдың ескі қызметкерлері көмектесті. Жүктер жөнелтілгеннен кейін Иван Бондарь майданға аттанды. 1941 жылы 19 қыркүйекте Киевті фашистер басып алды.

Украина тарих мұражайының асыл бұйымдар коллекциясы аман алып қалынды. Алайда соғыстан кейін қорларды іздеп табу оңай болмады: эвакуацияланған құндылықтарды қабылдаған мұражайлар 1941 жылы Киевтен жеткізілген алтынды өз қоймаларынан таба алмады. Ақырында із Мәскеуден табылды, ол Оралға апарды. Челябинск пен Уфа мұражайдан шығарылған 47 жәшіктің бәрін қабылдаған екен. Экспонаттар үйіне оралғанда, оларды қабылдаудың өзіне 6 күн кетті. Көп ұзамай скиф алтынының коллекциясын «Алтын қазынаға» айналдыру туралы шешім қабылданды, 1967 жылы ол Тарихи асыл бұйымдар мұражайына айналады.