> ## Content Index
> Fetch the complete content index at: https://theparnassian.com/kk/llms.txt
> Use this file to discover other available public pages before exploring further.

# Ортағасырлық Еуропада монеталарды айналымнан алу және тиімсіз бағамен айырбастау
- URL: https://theparnassian.com/kk/pravo-emissii-denezhnykh-znakov-vo-vse-vremena-bylo-istochnikom-kolossalnykh-dokhodov-dlia-obladatelei-etogo-prava-i-neveroiatnoi-nespravedlivosti-dlia-vsekh-ostalnykh-2/
- Published: 2025-01-04T16:11:50.000Z
- Updated: 2026-10-02T18:47:30.000Z
- Author: Alexandr Radayev
- Tags: Ғылым, Қоғам

Ақша белгілерін шығару құқығы барлық заманда да осы құқықтың иелері үшін орасан зор табыс көзі болған, ал қалғандары үшін ойға сыймас әділетсіздік еді.

Ортағасырлық Еуропада монеталарды айналымнан алып қою тәжірибесі болды. Бұл үнемі, кейде жылына екі реттен болып тұратын. Адамдар ескі монеталарды тапсырып, орнына жаңасын алуға міндетті еді, бірақ айырбас, әншейінде қалыпты көрінетін 1-ге 1 бағамымен емес, айталық, 12-ге 9 бағамымен жүретін. 12 ескі монета үшін сізге 9 жаңасын беретін, дәл сондай, салмағы да, номиналы да, сынамасы да бірдей, тек жазуы немесе бейнесі жаңа ғана. Қалған 3 монетаны теңге соғу құқығына ие мырза өзіне қалдыратын.

Германияда XII ғасырға қарай монета соғу құқығы тек монастырьлерде, ірі шіркеулік және зайырлы феодалдарда ғана емес, орта және салыстырмалы түрде ұсақ сеньорларда да болды. Әрқайсысының өз теңге сарайында соғылған монеталарды кез келген уақытта кері шақыртып алуға және ескі монетаны жаңасына айырбастау бағамын өз бетінше белгілеуге құқығы бар еді.

Қалалар мен ауылдардың барлық қоғамдық орындарына дәл сол монета жарлықтары бар хабарландырулар ілінетін. Онда белгілі бір күннен бастап мұндай-мұндай монета күшін жойды немесе шектеулі дәрежеде ғана жарамды деп жарияланатыны, мысалы, нақты аумақтарда және жаңадан жарияланған құны бойынша ғана пайдалануға болатыны хабарланатын. Жарлық белгілі бір монетаны тауарға айырбастауға немесе онымен салық төлеуге мүлде тыйым салуы да мүмкін еді, сөйтіп адамдарды ақшасын оны жаңасына ауыстырып беретін мырзаға апаруға мәжбүрлейтін.

Бұл сұмдық девальвация тәжірибесі XVIII ғасырдың соңында да сақталды, кейде монеталар екі есе құнсызданатын, ал алып қоюлар күміс және алтын ақшаларға ғана емес, тіпті қағаз ақшаларға да қатысты болды. Әрбір жолы шетел монетасының айналымда жүргеніне немесе жаңа ұлттық валютаның енгізілуіне сілтейтін түрлі түсініктемелер беріліп отырды, ал нәтиже үнемі бір еді: кедей адамдар одан сайын кедейленді, ал эмиссия құқығына ие адамдар еш күш жұмсамай-ақ одан сайын байыды.