> ## Content Index
> Fetch the complete content index at: https://theparnassian.com/kk/llms.txt
> Use this file to discover other available public pages before exploring further.

# Татьяна Гнедич 1945 жылы тұтқындалып, түрмеде Байронның «Дон Жуанын» аударды
- URL: https://theparnassian.com/kk/gnedich-arestovali-pered-samym-kontsom-voiny-v-1945-godu/
- Published: 2022-03-19T15:16:52.000Z
- Updated: 2026-10-02T19:02:16.000Z
- Author: Alexandr Radayev
- Tags: Мұрағат, Кітаптар, Тұлғалар

«Гнедичті соғыс аяқталардан сәл бұрын, 1945 жылы тұтқындады. Оның өз сөзіне қарағанда, ол өзіне-өзі жала жапқан. Оның айтқаны шындыққа аса жанаспайды, алайда ерекше бір соғыс психозының салдары болуы мүмкін: ол, сол кезде партияның кандидаты (Партизан қозғалысының штабында бұл міндетті шарт болатын), партия комитетіне өзінің кандидаттық карточкасын апарып, қалдырып кетіпті де, істеген ісінен кейін партия мүшесі болуға адамгершілік құқығым жоқ деп мәлімдепті. Оны тұтқындады. Тергеушілер оның нені меңзегенін мойындатуға тырысты. Оның түсіндірмелеріне сенбеді (мен де сенбес едім, егер оның бойында жарымес, әулиеше мінез барын білмегенде). Ол бір ағылшын дипломатының өтінішімен Вера Инбердің «Пулково меридианы» поэмасын Лондонда жариялау үшін аударыпты, ағылшын октавасымен. Ол оқып шығып: «Сізге бізде жұмыс істеген қандай жақсы болар еді, орыс-британ мәдени байланыстарына қаншама үлес қоса аларсыз!» депті. Оның сөздері ол кісіге әсер етіпті, Ұлыбританияға бару идеясы санасына ұялапты, бірақ ол мұны опасыздық деп санапты. Сөйтіп кандидаттық карточкасын тапсырыпты. Түсінікті, тергеу бұл жабайы мойындауға сенген жоқ, бірақ басқа айып табылмады. Оны сотқа тартты (ол кезде «соттау» қолданысқа енген еді) және «кеңестік отанға опасыздық жасады» деген айыппен он жылға түзеу-еңбек лагерьлеріне үкім етті: он тоғызыншы бап, яғни жүзеге аспаған ниет».

Әдебиет тарихшысы Ефим Эткинд жас кезінен білетін данышпан аудармашы Татьяна Григорьевна Гнедичтің тұтқындалуын осылай еске алады. Татьяна Гнедичтің есімімен аударма тарихындағы, бәлкім, ең аңызға айналған эпизод байланысты. Татьяна Гнедич қазіргі поэтикалық аудармадағы ең ұлы жетістіктердің бірінің авторы. Ол Байронның «Дон Жуан» поэмасын аударды. Он жеті мың жолдық поэтикалық мәтіннің бүкіл аудармасы Татьяна Гнедич түрмеде отырғанда орындалды және екі жыл жұмысын алды.

Әдебиет сыншысы Василий Бетаки Татьяна Григорьевнаның өз аузынан естіген мәліметтерді баяндайды: «Алдын ала қамауда отырып, ол жүрек қалаған «Дон Жуанның» тоғызыншы тарауын жатқа аударды. Келесі бір жауап алу кезінде бұған дейін ештеңе айтпаған да, жазбаған да Т.Г. өзіне берілген жауап парағын осы тоғызыншы тараумен толтырды, парақтың екі бетіне де ұсақ жазумен мыңнан астам жол жазды. Тергеуші Гнедичті жеке камераға орналастыруға, оған кітап, қағаз беруге қол жеткізді… Ол жұмыс біткенше тергеуде жатқан болып саналды. Бүкіл алып поэманың аудармасы екі жылда аяқталды, оны тергеу бөлімінің машинисткасы қайта басты, ал Гнедич түзетті. Бір данасын тергеуші оның нұсқауымен пікір алу үшін Мих. Лозинскийге жіберді. Екінші данасы МГБ мұрағатына түсті, ал үшіншісі «Алуға да, оқуға да болмайды» деген қарарымен Татьяна Григорьевнаға берілді, ол онымен бірге лагерьге кетті, сонда мерзімінің қалған сегіз жылын өтеді».

«Дон Жуанның» тоғызыншы тарауы жатқа аударылды, қалғанына Гнедич Байронның бір томын және Вебстер сөздігін пайдаланды. Гнедич лагерьден оралғаннан кейін «Дон Жуан» аудармасын «Көркем әдебиет» баспасы жариялады, жүз мың данамен шықты және әлі күнге дейін аударма өнерінің тамаша шедеврі саналады.