> ## Content Index
> Fetch the complete content index at: https://theparnassian.com/kk/llms.txt
> Use this file to discover other available public pages before exploring further.

# Абидостағы патша қабірлерінің жанына жерленгендердің бас сүйектерінен зорлықпен өлтірудің іздері табылды
- URL: https://theparnassian.com/kk/arkheolog-iz-ssha-provela-sudebno-meditsinskii-analiz-cherepov-liudei-kotorykh-pokhoronili-riadom-s-grobnitsami-pervykh-egipetskikh-tsarei-v-abidose-i-nashla-na-mnogikh-iz-nikh-sledy-na/
- Published: 2026-10-05T09:00:00.000Z
- Updated: 2026-10-05T09:10:50.000Z
- Author: Alexandr Radayev
- Tags: Археология, Мұрағат, Шығыс, Мұражайлар, Ғылым

АҚШ-тық археолог әйел Абидостағы алғашқы египеттік патшалардың қабірлерінің жанына жерленген адамдардың бас сүйектеріне сот-медициналық талдау жүргізіп, олардың көбінен зорлықпен өлтірілу іздерін тапты.

Жоғарғы Египеттегі Абидос шамамен б.з.б. 3100 жылдан 2900 жылға дейін билік құрған І әулеттің патшаларын жерлейтін орын болды, яғни Гизадағы Ұлы пирамида салынғаннан шамамен бес ғасыр бұрын. Умм эль-Кааб некрополіндегі патшалардың жерлеу кешендеріне билеушілердің қабірлері, камералық қабірлер, салттық қоршаулар және құрылысшылар басты қабірлердің айналасына қатар-қатар етіп орналастырған жүздеген қосалқы жерлеулер кірді. Осы қабірлердің бір бөлігінің құлпытастарында есімдер мен лауазымдар сақталған, сондықтан ғалымдар онда негізінен төменгі және орта дәрежедегі шенеуніктер мен қолөнершілердің жатқанын біледі. Олармен бірге қабірлерге керамикалық ыдыстар, мыс құралдар, жебе ұштары және піл сүйегінен жасалған мүсіншелер қойылған.

Британдық египтолог Уильям Флиндерс Петри бұл жерлеулерді 1920 жылдары қазды. Ол қабірлер тым көп болғандықтан, қызметшілер патша өлгеннен кейін өлтірілген деп болжады, алайда өлтірудің айқын дәлелдерін таппады. Петри сүйектердің көп бөлігін қайта көмді де, тек бас сүйектерді сақтады, ал олардағы зақымдарды, шамасы, табиғи бұзылу деп қабылдады.

Пердью университетінен Розлин Кэмпбелл Кембридж университетінің антропологиялық коллекциясы, Дакворт жинағынан Петри қазбаларынан алынған 46 бас сүйекті тауып, оларды заманауи сот медицинасының әдістерімен зерттеді. Ол перимортальды жарақаттарды, яғни адам өлер сәтке жақын алған, сүйек әлі жазылып үлгермеген зақымдарды іздеді. 46 адамның 18-інде бас сүйектің ауыр жарақаттары табылды, бұл үлгінің 39%-ын құрайды. Көп жағдайда бұл сызықтық сынықтар, яғни сүйек іштей басылмаған бас сүйек күмбезінің жарықтары. Мұндай жарақат тез есінен танып қалуды және ішкі қан кетуді тудырады да, көбінесе өлімге әкеледі. Кейбір бас сүйектерде Кэмпбелл өткір қарумен соққы іздерін, оның ішінде көз ұясының аймағына түскен шабатын соққыны, сондай-ақ басқа енген жарақатты анықтады.

Кэмпбелл бұл олжаларды еріп жүретін құрбандықпен байланыстырады. Зерттеушілер осылай билеуші өлгеннен кейін оған жақын адамдарды өлтіретін әдетті атайды. Ол заманның адамдары өлтірілгендер о дүниеде билеушіге қызмет етуін жалғастырады деп сенген, ал рәсімнің өзі патша билігінің көрінісі де болған. Бұл адамдардың бір бөлігі патшаға мәңгі қызмет ету құрметі үшін өз еркімен өлімге барған болуы мүмкін, ал басқаларын таңдаған немесе мәжбүрлеген болуы ықтимал.

Бұл адамдардың нақты қалай өлтірілгені анықталмаған. Египеттің патшалық иконографиясы жауын шоқпармен ұрып жатқан билеушіні бейнелейді, алайда шоқпардан түскен соққы сызықтық емес, ішке басылған сынық қалдырады. Сызықтық сынықтар әдетте жалпақ, кең құралмен соққы тигенде немесе құлағанда пайда болады, бірақ мұндай күштегі құлау басқа сүйектерде де сынықтар қалдырар еді. Басқа адамдарды қаңқада із қалдырмайтын тәсілмен, мысалы тұншықтырып өлтірген болуы мүмкін. Толық қаңқалар көбірек жарақатты көрсетер еді, бірақ Петри оларды сақтамады.